|
Yükseköğretim Kurulu, Türkiye
Cumhuriyeti'nin 1982 Anayasası ile belirlenen yükseköğretim sisteminin
temel esaslarına göre oluşturulan Anayasal bir kuruluştur.
Anayasamızın yükseköğretimin temel
esaslarını belirleyen maddelerinin metinleri aşağıda yer almaktadır:
E. Yükseköğretim
kurumları ve üst
kuruluşları
1 . Yükseköğretim Kurumları
MADDE 130 - Çağdaş eğitim-öğretim
esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına
uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli
düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık
yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden
oluşan kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler
Devlet tarafından kanunla kurulur.
Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre,
kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile vakıflar tarafından, Devletin
gözetim ve denetimine tabi yükseköğretim kurumları kurulabilir.
Kanun, üniversitelerin ülke sathına
dengeli bir biçimde yayılmasını gözetir.
Üniversiteler ile öğretim üyeleri ve
yardımcıları serbestçe her türlü bilimsel araştırma ve yayında
bulunabilirler. Ancak bu yetki, Devletin varlığı ve bağımsızlığı ve
milletin ve ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği aleyhinde faaliyette
bulunma serbestliği vermez.
Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler,
Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe
sağlanır.
Kanunun belirlediği usul ve esaslara
göre; rektörler Cumhurbaşkanınca, dekanlar ise Yükseköğretim Kurulunca
seçilir ve atanır.
Üniversite yönetim ve denetim
organları
ile öğretim elemanları; Yükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin
yetkili organlarının dışında kalan makamlarca her ne suretle olursa
olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar.
Üniversitelerin hazırladığı bütçeler;
Yükseköğretim Kurulunca tetkik ve onaylandıktan sonra Milli Eğitim
Bakanlığına sunulur ve genel ve katma bütçelerin bağlı olduğu esaslara
uygun olarak işleme tabi tutularak yürürlüğe konulur ve denetlenir.
Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve
organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve
sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim
hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları,
atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme,
üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer
kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime
giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili
ilkeler, disiplin ve ceza işleri, mali işler, özlük hakları, öğretim
elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre
öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet
ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre
yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı
mali kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.
Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim
kurumları, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları,
öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle
kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilen hükümlere
tabidir.
2. Yükseköğretim Üst
Kuruluşları
MADDE 131 -Yükseköğretim
kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek,
yükseköğretim kurumlarındaki eğitim - öğretim ve bilimsel araştırma
faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve
ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirmesini ve üniversitelere
tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve
öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile
Yükseköğretim Kurulu kurulur.
(Değişik : 7.5.2004 - 5170/8 md.)
Yükseköğretim Kurulu, üniversiteler, Bakanlar Kurulunca seçilen ve
sayıları, nitelikleri ve seçilme usulleri kanunla belirlenen adaylar
arasından rektörlük ve öğretim üyeliğinde başarılı hizmet yapmış
profesörlere öncelik vermek sureti ile Cumhurbaşkanınca atanan üyeler ve
Cumhurbaşkanınca doğrudan doğruya seçilen üyelerden kurulur.
Kurulun teşkilatı, görev, yetki,
sorumluluğu ve çalışma esasları kanunla düzenlenir.
Anayasamızın bu iki maddesi ve bunlara
dayalı olarak çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun amacı, söz
konusu kanunun birinci maddesinde "yükseköğretimle ilgili amaç ve
ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst
kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları
ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve
diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemek"
seklinde ifade edilmektedir.
Bu cümle ile bağlantılı olarak 2547
sayılı Yükseköğretim Kanununun 6. maddesinde Yükseköğretim Kurulu'nun
tanımı, oluşturulması ve organları sıralanmaktadır.
Yükseköğretim Kurulu:
MADDE 6
a. Yükseköğretim Kurulu; tüm
yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine
yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde
özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruluştur. Yükseköğretim
Kuruluna; Yükseköğretim Denetleme Kurulu, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme
Merkezi ile gerekli planlama, araştırma, geliştirme, değerlendirme,
bütçe, yatırım ve koordinasyon faaliyetleri ile ilgili birimler
bağlıdır.
b. Yükseköğretim Kurulu;
(1) Cumhurbaşkanı tarafından, rektörlük
ve öğretim üyeliğinde başarılı hizmet yapmış profesörlere öncelik vermek
suretiyle seçilen yedi,
(2) Bakanlar Kurulunca temayüz
etmiş üst
düzeydeki Devlet görevlileri veya emeklileri arasından, (hakim ve savcı
sınıfından olanlar için Bakanlığı ve kendilerinin muvafakati alınmak
kaydıyla) seçilen yedi,
(3) Genelkurmay
Başkanlığınca seçilen
bir,
(4) Anayasa Mahkemesi'nin 2 Ağustos 1997
gün ve 23068 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1997/21 Esas, 1997/48
Karar sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
(5) Üniversitelerarası Kurulca, Kurul
üyesi olmayan profesör öğretim üyelerinden seçilen yedi kişiden oluşur.
(2)., (3). ve (5). bentlere göre
seçilenlerin üyelikleri Cumhurbaşkanının onayı ile kesinleşir.
Kurul üyeliğinin süresi dört yıldır.
c. Yükseköğretim Kurulu
Organları; Genel
Kurul, Başkan ve Yürütme Kurulu'ndan ibarettir.
Yükseköğretim Genel Kurulu, yukarıdaki
(b) fikrasında yazılı kişilerden oluşur. Genel Kurul her yari yılda en
az üç defa toplanır.
Cumhurbaşkanı, Kurul üyeleri arasından
dört yıl süreyle bir Başkan seçer.
Yürütme Kurulu, Başkan dahil dokuz
kişiden oluşur. Yürütme Kuruluna katılacak olan ve Genel Kurul üyeleri
arasından seçilecek iki başkan vekilinden biri Kurul Başkanınca; diğeri
ise Genel Kurul tarafından seçilir.
Başkan, Yükseköğretim Genel Kurulu ile
Yürütme Kurulu'na başkanlık eder. Başkanın yokluğunda, Başkanın
görevlendirdiği başkan vekillerinden biri Başkana vekalet eder.
Anayasamız ve 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunundan yaptığımız alıntılarla tanıtmaya çalıştığımız Yükseköğretim
Kurulunun görevleri de yine anılan kanunun 7. maddesinde aşağıdaki gibi
sayılmaktadır:
Yükseköğretim Kurulunun Görevleri:
MADDE 7
Yükseköğretim Kurulunun Görevleri;
a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda
belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması,
geliştirilmesi, eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve
yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt
içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar
hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve
programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve
denetim altında bulundurmak,
b) Yükseköğretim
kurumları arasında bu
Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici,
bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve
koordinasyonu sağlamak,
c) Üniversite çalışmalarının en verimli
düzeyde sürdürülmesi için büyümenin sınırlarını tespit etmek ve yaz
öğretimi, gece öğretimi, ikili öğretim gibi tedbirler almak,
d ) Devlet kalkınma planlarının ilke ve
hedefleri doğrultusunda ve yükseköğretim planlaması çerçevesi içinde;
(1) Yeni üniversite kurulmasına ve
gerektiğinde birleştirilmesine ilişkin önerilerini veya görüşlerini
Milli Eğitim Bakanlığına sunmak,
(2) Bir üniversite içinde fakülte,
enstitü ve yüksekokul açılması, birleştirilmesi veya kapatılması ile
ilgili olarak doğrudan veya üniversitelerden gelecek önerilere dayalı
kararlar almak ve gereği için Milli Eğitim Bakanlığına sunmak,
Yükseköğretim kurumları içinde bölüm,
anabilim ve ana sanat dalları ile uygulama ve araştırma merkezi açılması,
birleştirilmesi veya kapatılması; konservatuvar, meslek yüksekokulu veya
destek, hazırlık okulu veya birimleri kurulması ile ilgili olarak
doğrudan veya üniversitelerden gelecek öneriler üzerine karar vermek,
Eğitim-öğretimin aksaması sonucunu
doğuracak olaylar dolayısıyla öğrenime ara verilmesine veya tekrar
başlatılmasına ilişkin olarak üniversitelerden gelecek önerilere göre
veya doğrudan karar verip uygulatmak,
(3) Bakanlıklar tarafından kurulacak
yükseköğretim kurumlarının kuruluş, amaç ve esaslarını inceleyerek
görüşlerini ilgili makama sunmak,
e)Yükseköğretim kurumlarında
eğitim-öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini,
öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir
üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası
Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek,
f)Üniversitelerin ihtiyaçlarını,
eğitim-öğretim programlarını, bilim dallarının niteliklerini, araştırma
faaliyetlerini, uygulama alanlarını, bina, araç gereç ve benzeri
imkanlar ve öğrenci sayılarını ve diğer ilgili hususları dikkate alarak;
üniversitelerin profesör, doçent ve yardımcı doçent kadrolarını dengeli
bir oranda tespit etmek,
g)Her yıl üniversitelerin verecekleri
faaliyet raporlarını inceleyerek değerlendirmek; üstün başarı
gösterenlerle, yeterli görülmeyenleri tespit etmek ve gerekli önlemleri
almak,
h) Üniversitelerin her eğitim-öğretim
programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek
kapasitelerini tespit etmek; insan gücü planlaması, kurumların
kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda
ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin
seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek,
i)Yükseköğretim kurumlarında ve bu
kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak,
j)Her eğitim-öğretim programında
öğrencilerden alınacak harca ait ilgili yükseköğretim kurumlarının
önerilerini inceleyerek karara bağlamak,
k)Yükseköğretim üst kuruluşları ile
üniversitelerce hazırlanan bütçeleri tetkik ve onayladıktan sonra Milli
Eğitim Bakanlığına sunmak,
l)Rektörlerin disiplin işlemlerini
kovuşturmak ve karara bağlamak, öğretim elemanlarından bu Kanunda
öngörülen görevleri yerine getirmekte yetersizliği görülenler ile bu
Kanunla belirlenen yükseköğretimin amaç, ana ilkeleri ve öngördüğü
düzene aykırı harekette bulunanları rektörün önerisi üzerine veya
doğrudan, normal usulüne göre, yükseköğretim kurumları ile ilişiklerini
kesmek veya denenmek üzere başka bir yükseköğretim kurumuna atamak,
m) Çeşitli bilim ve sanat alanlarında
bilimsel milli komiteler ve çalışma grupları kurmak,
n) Gerektiğinde yeni kurulan veya
gelişmekte olan üniversitelere gelişmiş üniversitelerin eğitim-öğretim
ve eleman yetiştirme alanlarında yapacağı katkıyı gerçekleştirmek için
gelişmiş üniversiteleri görevlendirmek ve bu konudaki uygulama
esaslarını tespit etmek,
o) Vakıflar tarafından kurulacak
yükseköğretim kurumlarının bu Kanun hükümlerine göre açılması
hususundaki görüş ve önerilerini Milli Eğitim Bakanlığına sunmak, bu
kurumlara ilişkin gerekli düzenlemeleri yapmak ve bunları gözetmek,
denetlemek,
p) Yurt dışındaki yükseköğretim
kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların
denkliğini tespit etmek,
r) Bu Kanunla kendisine verilen diğer
görevleri yapmaktır.
Yükseköğretim Denetleme Kurulu:
MADDE 8
a. Yükseköğretim Denetleme Kurulu,
Yükseköğretim Kurulu adına üniversiteleri, bağlı birimlerini, öğretim
elemanlarını ve bunların faaliyetlerini gözetim ve denetim altında
bulunduran, Yükseköğretim Kuruluna bağlı bir kuruluştur.
b. Kuruluş ve İşleyiş:
Yükseköğretim Denetleme Kurulu:
(1) Yükseköğretim Kurulu tarafından
önerilecek beş profesör üyeden,
(2) Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay
tarafından gösterilecek üçer aday arasından Yükseköğretim Kurulu
tarafından seçilip önerilecek birer üyeden,
(3) Genelkurmay Başkanlığı ve Milli
Eğitim Bakanlığınca seçilecek birer üyeden, oluşur.
Bu suretle tespit edilen Yükseköğretim
Denetleme Kurulu üyelerinin atanmaları, cari usullere göre yapılır.
Yükseköğretim Denetleme Kurulu
Başkanı,
bu kurul üyeleri arasından Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından
atanır.
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi:
MADDE 10
Kuruluş, İşleyiş ve Görevleri:
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi,
Yükseköğretim Kurulu'nun tespit ettiği esaslar çerçevesinde
yükseköğretim kurumlarına öğrenci alınması amacıyla sınavları hazırlayan
ve yapan, öğrenci isteklerini de göz önünde tutarak Yükseköğretim
Kurulunun tespit ettiği esaslara göre değerlendiren, öğrenci adaylarının
yükseköğretim kurumlarına yerleştirilmesini sağlayan ve bu faaliyetlerle
ilgili araştırmaları ve diğer hizmetleri yapan Yükseköğretim Kuruluna
bağlı bir kuruluştur.
Üniversitelerarası Kurul:
MADDE 11
a. Kuruluş ve İşleyişi :
Üniversitelerarası Kurul, üniversite
rektörleri, Genelkurmay Başkanlığının Silahlı Kuvvetlerden dört yıl için
seçeceği bir profesör ile her üniversite senatosunun o üniversiteden
dört yıl için seçeceği bir profesörden oluşur.
Rektörler,
Üniversitelerarası Kurula, bir
yıl süre ile , üniversitelerin Cumhuriyet dönemindeki kuruluş
tarihlerine göre, sıra ile, başkanlık yaparlar. Kurul çalışmalarını
kolaylaştırmak ve üniversitelerarasında ve uluslararası yükseköğretim
kurumları ile işbirliğini düzenlemek amacı ile sürekli ve geçici
birimler ve komisyonlar kurabilir. Bu birim ve komisyonların teşkil ve
çalışma esasları Üniversitelerarası Kurulca belirlenir.
Kurul, en az yılda iki defa, aksi
kararlaştırılmadıkça başkanın bağlı olduğu üniversitenin bulunduğu
şehirde toplanır ve kurul gündemi önceden Milli Eğitim Bakanlığına,
Yükseköğretim Kuruluna ve kurul üyelerine gönderilir. Milli Eğitim
Bakanı ve Yükseköğretim Kurulu Başkanı gerekli gördüğü hallerde Kurulun
toplantılarına katılabilir.
b. Görevleri:
Üniversitelerarası Kurul akademik bir
organ olup aşağıdaki görevleri yapar:
(1) Yükseköğretim
planlaması
çerçevesinde, üniversitelerin eğitim öğretim, bilimsel araştırma ve
yayım faaliyetlerini koordine etmek, uygulamaları değerlendirmek,
Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere önerilerde bulunmak,
(2) Teşkilat ve kadro yönünden ve
Yükseköğretim Kurulu kararları doğrultusunda üniversitelerin öğretim
üyesi ihtiyacını karşılayacak önlemleri teklif etmek,
(3) Üniversitelerin tümünü ilgilendiren
eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ile ilgili
yönetmelikleri hazırlamak veya görüş bildirmek,
(4) Aynı veya benzer nitelikteki
fakültelerin yada üniversitelere veya fakültelere bağlı diğer
yükseköğretim kurumlarının eğitim-öğretimine ilişkin ilkeler ve süreler
arasında uyum sağlamak,
(5) Doktora ile ilgili
esasları tespit
etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük
unvanlarını değerlendirmek,
(6) Doçentlik sınavlarını düzenlemek ve
ilgili yönetmelik gereğince doçent adaylarının yayın ve araştırmalarının
değerlendirilmesi ve doçentlik sınavı ile ilgili esasları tespit etmek
ve jürileri seçmek,
(7) Bu kanunla kendisine verilen diğer
görevleri yapmaktır.
|
Sayfa Başına Dön | |
