Üniversitelere Başvuru ve Yerleştirme

Bölüm 3

Üniversitelere Başvuru ve Yerleştirme

3.1 Çeşitli Liselerden Mezun Olan Öğrenci Sayıları

Ülkemizdeki çetitli liselerden mezun olan öğrenci sayılarının yıllara ve lise türlerine göre değişimi Tablo 3.1’de gösterilmiştir. Bu tabloda görüldüğü gibi, 1982-1983 öğretim yılında 179.004 olan lise mezunu sayısı, 1997-1998 ders yılında 476.698’e yükselmiştir. 1997-1998 ders yılı itibarıyla genel lise mezunlarının toplam mezunlar içindeki payı % 52,5, imam-hatip lisesi kökenlilerin payı % 6,7, diğer mesleki ve teknik lise mezunlarının payı ise % 39,2’dir.

3.2 Başvuru Sayıları

Yükseköğretime girişte, 1981’den bu yana Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından düzenlenen iki basamaklı Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı (ÖSYS) uygulanmaktadır. ÖSYS’ye başvuran öğrenci sayılarının yıllara göre dağılımı Şekil 3.1’de gösterilmiştir. 1998 ÖSYS için başvuran aday sayısı ise 1.359.579’dur. Buradan görüldüğü gibi, yükseköğretime başvuru sayısı, son üç yıldır 1.400.000 dolayındadır.

Şekil 3.1 ÖSYS’ye başvuran öğrenci sayılarının yıllara göre değişimi.

Tablo 3.1 Lliselerden mezun olan öğrenci sayılarının lise türlerine ve yıllara gore dağılımı

Yükseköğretime giriş için:

Lise son sınıf öğrencileri (beklemeli ve dışardan bitirenler dahil),

Daha önce girip de sınavı kazanamayanlar,

Daha önce sınavı kazanıp, bir yükseköğretim programına yerleştirildiği halde tekrar sınava girenler,

olmak üzere başlıca üç grup öğrenci ÖSYS’ye başvurmaktadır. ÖSYS'ye 1998 yılında başvuran 1.359.579 öğrenciden 1.318.049’u birinci basamak sınavına girmiştir. Bu adayların yaklaşık % 31,7’si lise son sınıf öğrencisi, % 47,3’ü ÖSYS’ye daha önce girip kazanamayanlar, % 20,9’u ise daha önceki yıllarda bir yükseköğretim programına yerleştirilenlerdir.

Lise son sınıf öğrencilerinin ÖSYS’ye yapılan başvurular içerisinde payı, Şekil 3.2’den görüldüğü gibi, % 31,7 ile % 40 arasında değişmektedir. Çok büyük sayıdaki öğrenci kitlesi sınava ilk kez deneme için girmekte ve mezun olduktan sonra en az bir yılı sınavlara hazırlanmakla geçirmektedir. Yükseköğretime daha önce girmeye hak kazanmış öğrencilerin yaklaşık beşte biri ise, girdikleri programlardan çeşitli nedenlerle memnun kalmayarak tekrar sınava girmektedir.

Şekil 3.2 Lise son sınıftaki öğrencilerin toplam başvuru içindeki payı.

Türk yükseköğretim sistemi üzerinde oluşan demografik baskının temel nedeni, genel lise mezunlarının herhangi bir yükseköğretim kurumuna giremedikleri takdirde geçimlerini sağlayabilecek bilgi ve beceriden büyük ölçüde yoksun olmalarıdır. Ülkemiz iş dünyasında, işe yeni girenler için düzenlenen iş eğitimi programları yaygın olmadığı gibi, genel lise mezunlarımızın da eğitimleri itibarı ile bu tür programlara hazır olup olmadıkları tartışma konusudur.

Devlet İstatistik Enstitüsü’nün Tablo 3.2’de özetlenen projeksiyonlarına göre, yükseköğretim çağ nüfusu (18-21 yaş) 1995’ten itibaren azalma eğilimine girmiştir. Ancak, ortaöğretimdeki okullaşma oranı ise sürekli olarak artmaktadır. Örneğin, 1985-1986’da % 32, 1990-1991’de % 37,6 olan bu oran, 1996-1997’de % 54,7’ye yükselmiştir. Bu nedenle, yükseköğretime giriş için başvuran öğrenci sayısında, son yıllarda görülen durağanlaşma eğilimine rağmen, önümüzdeki yıllarda artış beklenmektedir.

Tablo 3.2 Çağ nüfusunun yıllara göre değişimi.

Yıl	Çağ Nüfusu (18-21Yat)
1994	5.093.000
1995	5.228.000
1996	5.184.000
1997	5.142.000
1998	5.102.000
1999	5.063.000
2000	5.025.000

3.3 Yükseköğretim Kurumlarına Yerleştirme

1981-1998 yılları arasında birinci basamak olarak bilinen Öğrenci Seçme Sınavı'nda (ÖSS) adaylara sözel ve sayısal bölümlerden oluşan bir sınav uygulanmaktaydı. Sözel bölüm Türkçe’yi kullanma gücü ve sosyal bilimlerdeki temel kavram ve ilkelerde düşünmeyi ölçen sorulardan, sayısal bölüm ise matematiksel ilişkilerden yararlanma gücünü ve fen bilimlerindeki temel kavram ve ilkelerde düşünmeyi ölçen sorulardan oluşmaktaydı.

Birinci basamak sınavından (ÖSS) en az 120 puan alan öğrenciler, ikinci basamak sınavı olarak bilinen Öğrenci Yerleştirme Sınavı’na (ÖYS) girmeye hak kazanmaktaydılar. Öğrenciler, çeşitli alan bilgisi testlerinden oluşan ikinci basamak sınavı sonuçlarına göre lisans düzeyindeki örgün öğretim programlarına (fakülteler ve 4 yıllık yüksekokullar) yerleştirilmekteydi. Açıköğretim ile ön lisans düzeyindeki örgün öğretim programlarına ise ÖSS sınav sonuçlarına göre yerleştirme yapılmaktaydı.

Toplam yerleştirilenlerin (açıköğretim dahil) başvurulara oranı, Şekil 3.3'ten de görülebileceği gibi, son yıllarda % 30 dolayındadır.

Yerleştirilen adayların, örgün öğretime ve açıköğretime göre dağılımı ise Şekil 3.4'te gösterilmiştir.

Şekil 3.3 Toplam yerleştirilenlerin başvurulara oranının yıllara göre değişimi.

Şekil 3.4 Örgün öğretim ile açıköğretime yerleştirilenlerin yıllara göre dağılımı.

1998 yılında yapılan sınav sonucunda, 394.432’si ilk yerleştirmede ve 26.703’ü ek yerleştirmede olmak üzere örgün öğretim ile açıköğretime yerleştirilen ve kaydolan öğrenci sayıları Tablo 3.3’te gösterilmiştir. Örgün öğretime yerleştirilenlerin % 40,4’ü kız, % 59,6’sı ise erkektir.

Tablo 3.3 1998 ÖSYS’de örgün öğretim ile açıköğretime yerleştirilen ve kaydolan öğrenci sayıları.

	Yerleştirilen (Y)	Kaydolan (K)	K/Y (%)
ÖRGÜN ÖĞRETİM
Lisans	153.348	139.053	90,7
Ön Lisans	101.593	80.507	79,2
TOPLAM	254.941	219.560	86,1
AÇIKÖĞRETİM
Lisans	109.145	82.875	75,9
Ön Lisans	57.049	40.972	71,8
TOPLAM	166.194	123.847	74,5
GENEL TOPLAM	421.135	343.407	81,5

Görüldüğü gibi, örgün öğretimdeki lisans programlarına yerleştirilen öğrencilerin büyük çoğunluğu kayıt yaptırmaktadır. Örgün öğretimdeki ön lisans programlarına yerleştirilen öğrencilerin yaklaşık % 20’si, açıköğretime yerleştirilen öğrencilerin ise yaklaşık % 25’i kayıt yaptırmamaktadır.

Örgün öğretimdeki ön lisans programlarına olan talebin, lisans programlarına göre düşük olmasının muhtemel nedenleri, meslek yüksekokulu mezunlarına yedek subaylık hakkı verilmemesi ve fakülte diplomasına atfedilen sosyal statüdür.

Tablo 3.4’ten görüldüğü gibi açıköğretime olan talep, kontenjanların 1992’den başlayarak büyük oranlarda artırılmış olmasına karşın, bağıl olarak azalmıştır. Bunun başlıca nedeni, derece ve kademe ilerlemesi almak amacıyla açıköğretime başvuran devlet memurlarının bu talebinin zaman içinde karşılanmış olmasıdır.

Vakıf üniversitelerine yerleştirilen toplam 17.551 öğrencinin üniversitelere göre dökümü Tablo 3.5’te verilmiştir. Buna göre, vakıf üniversitelerinin toplam örgün öğretime yerleştirilenler içindeki payı % 6,9’dur.

1998 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki üniversitelere 4.696, Türk Cumhuriyetlerindeki çeşitli üniversitelere 814 öğrenci yerleştirilmiştir.

Tablo 3.4 Açıköğretim programlarına yerleştirilen ve kayıt yaptırmayan öğrenci sayılarının yıllara göre dağılımı.

Yıl	Kontenjan	Yerlettirilen	Kayıt Yaptırmayan
Yıl	Kontenjan	Yerlettirilen	Sayı	Yüzde
1983	35.000	14.982	–	–
1984	40.000	47.999	16.996	35,4
1985	50.000	60.000	19.545	32,6
1986	60.000	68.911	26.189	38,0
1987	55.000	73.828	19.619	26,6
1988	60.000	81.356	17.067	21,0
1989	65.000	85.056	15.910	18,7
1990	65.000	83.388	16.366	19,6
1991	65.000	82.767	16.104	19,5
1992	205.917	132.561	23.831	18,0
1993	616.220	241.686	101.811	42,1
1994	991.661	165.853	44.470	26,8
1995	979.595	167.605	53.201	31,7
1996	575.220	185.136	46.780	25,3
1997	580.220	191.265	45.880	24,0
1998	Sınır yok^*	166.194	42.347	25,5

*AÖF Kamu Yönetimi Bölümü hariç.

Tablo 3.5 1998 Yılında vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenci sayıları.

Üniversite	Öğrenci Sayısı	Üniversite	Öğrenci Sayısı
Bilkent	3.685	Doğuş	645
Yeditepe	2.337	Atılım	579
İstanbul Bilgi	2.335	Beykent	524
Fatih	2.080	Maltepe	462
Batkent	1.558	Işık	392
Çankaya	1.174	Koç	200
İstanbul Kültür	785	Kadir Has	22
Çağ	773

Çeşitli Öğrenci Gruplarının Başarı Oranlarının İrdelenmesi

1998 yılında ÖSS’ye giren 1.318.049 adayın % 39,2’si kız, % 60,8’i erkektir. Bu sınavda 105 ve daha yüksek puan alan aday sayısı 952.955; 120 ve daha yüksek puan alarak ÖYS’ye girme hakkı kazanan aday sayısı ise 604.032’dir.

1998 Öğrenci Yerleştirme Sınavı’na (ÖYS) girmeye hak kazanan 604.032 adaydan 541.642’si sınava girmiştir. Sadece ÖSS sonucu ile yerleşmek isteyen adaylarla birlikte 703.554 aday yerleştirme işlemine alınarak 421.135 aday yerleştirilmiştir. Daha önce sözü edilen 3 grup öğrencinin başarı oranları Tablo 3.6’da gösterilmiştir.

Tablo 3.6 Yerleştirme sonuçlarına göre çeşitli grupların başarı yüzdeleri.

Aday Grubu	ÖSS'ye Giren	Yerlettirilen	Başarı Yüzdesi
Lise son sınıf öğrencisi	418.298	84.580	20,2
Daha önce kazanamayan	623.693	231.428	37,1
Daha önce kazanan	276.057	105.127	38,1
TOPLAM	1.318.048	421.135	31,9

Buradan görüldüğü gibi, ilk sırayı % 38,1 başarı oranıyla daha önceki yıllarda sınavı kazananlar almakta, bu grubu % 37,1 ile daha önceki yıllarda sınava girip kazanamayanlar izlemekte ve o yılki lise son sınıf öğrencileri ise % 20,2 başarı oranı ile en sonda gelmektedir. Gerek ilk basamak gerekse her iki basamak sonucunda ortaya çıkan bu sıralama, ortaöğretimle yükseköğretime giriş arasındaki kopukluğun açık göstergesidir.

Yükseköğretime Giriş Sisteminde Yapılan Düzenlemeler

Ülkemizde uygulanmakta olan yükseköğretime giriş sistemi sürekli eleştiri konusu olmaktadır. Bu eleştirilerin temelinde, uygulanmakta olan sınav sisteminin lise eğitimini neredeyse devreden çıkardığı, öğrencileri sınav stresine soktuğu ve sınava hazırlık kurslarının ailelere büyük bir mali yük getirdiği yatmaktadır. Bu eleştirilerin bir kısmı geçerlidir. Ancak, yükseköğretime olan talep ile arz arasındaki büyük dengesizlik sürdükçe bu tür merkezi giriş sınav sisteminin uygulanmasının kaçınılmaz olduğu hususunda da birleşilmektedir.

Eğitimin temel amacı, bireyleri iyi insan ve iyi vatandaş olarak yetiştirmek ve yeteneklerine göre mümkün olan en kısa süre içinde, yaşamlarını sürdürebilecek bilgi ve becerilerle donatarak hayata hazırlamaktır. Bu hususlar göz önüne alınarak, 1999 yılından itibaren uygulanmak üzere Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sisteminde (ÖSYS) bazı değişiklikler yapılmıştır. 1999-ÖSS Öğrenci Seçme Kılavuzu’nda yer alan önemli düzenlemeler şunlardır.

1999-ÖSYS’de üniversitelere öğrenci seçme amacıyla bir sınav yapılacaktır. Bu sınavın adı Öğrenci Seçme Sınavı (1999-ÖSS) olacaktır. Önceki sistemde uygulanan İkinci Basamak Sınavı (ÖYS) uygulamadan kaldırılmıştır. 1999 yılında yapılacak olan sınav, uygulanmakta olan Birinci Basamak Sınavı (ÖSS) gibi olacak; ÖSS testlerinin yapısında önemli bir değişiklik olmayacaktır. Yabancı Dil Puanı ile öğrenci alan yükseköğretim programlarına girmek isteyen adaylar için 1999-ÖSS’den ayrı bir Yabancı Dil Sınavı (YDS) yapılacaktır. YDS’ye girmek isteyen adaylar, ÖSS’ye girmek zorundadırlar.

1999-ÖSS sonunda, sadece ÖSS’ye giren adaylar için üç ayrı ÖSS puanı hesaplanacaktır. Bu puanlar şunlardır:

Sözel Ağırlıklı ÖSS puanı (ÖSS-SÖZ)

Sayısal Ağırlıklı ÖSS puanı (ÖSS-SAY)

Eşit Ağırlıklı ÖSS puanı (ÖSS-EA)

1999 YDS’ye giren adaylar için, yukarıda sözü edilen üç tür ÖSS puanına ek olarak, Yabancı Dil Ağırlıklı ÖSS puanı da (ÖSS-DİL) hesaplanacaktır.

Adaylar, okumak istedikleri yükseköğretim programları tercihlerini sınav sonuçlarını öğrendikten sonra yapacaklardır. Tercihlerin yapılabilmesi için adaylara, 1999-ÖSS Sınav Sonuç Belgesi ile birlikte Tercih Formu ve 1999-ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu posta ile gönderilecektir. 105,000-119,999 arasında puan alan adaylar ön lisans ve açıköğretim programlarından, 120,000 ve daha fazla alan adaylar lisans, ön lisans ve açıköğretim programlarından tercih yapabileceklerdir.

Yükseköğretime girişle ilgili olarak 1998 yılı içinde Yükseköğretim Kurulu’nca verilen önemli kararlardan biri de, Ortaöğretim Başarı Puanının yükseköğretime giriş sınavları puanlarına katılmasında kullanılan yöntemin değiştirilmesine ilişkindir. Bu yöntemin değiştirilmesinin nedeni, son yıllarda Ortaöğretim Başarı Puanını yükseltmek amacıyla, özellikle Fen ve Anadolu liselerinden genel liselere nakil yaptırma akınını önlemektir. Yeni geliştirilen yöntem, tüm ortaöğretim kurumlarımızdaki başarılı öğrencilerin ortaöğretim başarısını en yüksek düzey olan 80,000’a getirmekte, ÖSS’de yüksek puan ortalaması tutturmuş okullarda okuyan yetenekli öğrencilerden diploma notu düşük olanlara bir ölçüde katkı sağlamaktadır. Bu yöntem, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından da desteklenmektedir. 1999 yılından itibaren başlayacak bu uygulama ile, Fen ve Anadolu liselerinden genel liselere yaptırılan nakillerin durması beklenmektedir.

Daha önceki yıllarda, yükseköğretime yeni giren öğrencilerin Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu (YURTKUR) Genel Müdürlüğü tarafından yapılan yurtlara yerleştirme işlemleri öğretim yılı başladıktan sonra tamamlanabilmekte, bu durumda da öğrenciler yurda yerleşme imkanlarının bulunup bulunmadığını bilmediklerinden, ilk aylarda önemli zorluklarla karşı karşıya gelmekteydiler. ÖSYM Başkanlığı ile YURT-KUR Genel Müdürlüğü arasında yapılan bir anlaşma ile 1998 ÖSYS’de, adayların yurtlara yerleştirme işlemleri ÖSYM tarafından yürütülmüştür. Bu işlemler sonucu, öğrenciye bir yükseköğretim programına yerleştiği bilgisi verilirken yurda yerleşip yerleşmediği bilgisi de iletilmiştir. Bu uygulamaya ilerideki yıllarda da devam edilecektir.