Bölüm 11
Sorunlar ve Öneriler
11.1 Yükseköğretim Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişik
likler
Yükseköğretim kurumlarımızdaki kontenjanların talebin çok
altında olması nedeniyle, yurtdışında öğrenim gören öğrencilerin sayısı
giderek artmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın kayıtlarına göre, 33.830
öğrenci yurtdışında yükseköğrenim görmektedir. Ancak, birçok öğrencinin kayıt
yaptırmadığı göz önüne alındığında, bu sayının yaklaşık 50.000 dolayında
olduğu tahmin edilmektedir. Öte yandan, vakıf üniversitelerinin örgün öğretim
sistemi içindeki payı halen % 3,1 dolayında olup, bu payın görünür gelec
ekte % 10’lar
düzeyine çıkarılması büyük bir başarı olarak kabul edilmelidir. Bu nedenle, Türk
yükseköğretiminin geleceğini sadece yurtdışı ve vakıf yükseköğretim
kurumlarında aramak gerçekçi bir yaklaşım değildir; ağırlık büyük ölçüde
devlet üniversitelerimizin üzerinde olacaktır.
Bölüm 7’de de belirtildiği gibi, yükseköğretimde
sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulması zorunluluk haline gelmiştir. Böyle
bir ortamda, ülkemizdeki devlet ve vakıf üniversiteleri yalnız birbirleri ile değil,
yurtdışındaki üniversitelerle de rekabet etme durumundadırlar. Yükseköğretim
sistemimizde sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulabilmesi için iki ön koşul
bulunmaktadır. Bunlar,
- Devlet üniversitelerimizin, yurtdışı ve vakıf yükseköğretim kurumlarının sahip
olduğu idari ve mali yetkilere sahip olması,
- Yükseköğretim kurumlarımızın kalite düzeylerinin belirlenebilmesi için akademik
değerlendirme mekanizmalarının kurulması ve toplumun bu konularda sürekli olarak
bilgilendirilmesi.
Yükseköğretim sistemimizde bu tür bir yapıyı oluşturmak
amacıyla 1996’da oldukça geniş bir katılımla hazırlanan yasa tasarısı önerisi
ile getirilen yeniliklerin ana hatları aşağıda özetlenmiştir:
- Üniversitelerimizin sahip oldukları her türlü fiziki mekan, tesis, teçhizat, bilgi
birikimi ve insangücünü kullanarak ek kaynak yaratmalarının önündeki tüm engeller
kaldırılmaktadır.
- Üniversitelerimiz, kaynaklarının gerçek anlamda sahibi kılınmakta, kendilerine
tahsis edilen kamu kaynakları ile yarattıkları kaynakları ve öğrencilerden alınacak
katkı paylarını birleştirerek faaliyetlerinin kapsam ve niteliğine uygun yıllık
bütçelerini kendilerinin hazırlamalarına imkan tanınmaktadır.
- Üniversitelerimizin faaliyetlerinin kapsam ve niteliğinin gerektirdiği idari
yapılanmayı kendilerinin kurmaları öngörülmekte, bu meyanda özel nitelikler
gerektiren işlerin görülebilmesi için akademik unvan sahibi olmayan kişilerin rektör
yardımcısı düzeyinde istihdam edilebilmelerine ve kadro karşılığı sözleşmeli
idari personeli çalıştırmalarına imkan sağlanmaktadır
.
Üniversite yönetim kurullarına, öğretim elemanlarına bilim,
araştırma-geliştirme, eğitim-öğretim, mal ve hizmet üretimine katkıları oranında
ek ücret ödeme, kadro karşılığı veya giderleri üniversitenin kendi yarattığı
kaynaklardan karşılanmak üzere sözletmeli akademik personel istihdam etme yetkisi
verilmektedir.
Üniversitelerde dekan adaylarının, müdür ve bölüm başkanı gibi akademik
yöneticilerin ne şekilde belirleneceği senatolarca çıkarılacak yönetmeliklere
bırakılmaktadır.
Üniversitelerdeki enstitü,
yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu ve araştırma uygulama merkezlerinin
işleyişleri ile bölümlerin iç yapılarına ilişkin düzenlemelerin yapılması
üniversitelere bırakılmaktadır.
Toplumla üniversite arasında ilişki kurmak, kalitenin yükseltilmesine ilişkin
akademik değerlendirmeler yaparak Yükseköğretim Kurulu ve Üniversitelerarası
Kurul’ca alınacak kararlara ve çıkarılacak yönetmeliklere esas teşkil edecek
görüş ve önerileri hazırlamak üzere, onu uluslararası düzeyde temayüz etmiş bilim
adamı ve beşi üniversite mensubu olmayan, kendi mesleklerindeki başarıları ile
toplumda saygınlık kazanmış kişiden oluşan Akademik Değerlendirme Kurulu’nun
oluşturulması öngörülmektedir.
Akademik unvan terfilerinin, Akademik Değerlendirme Kurulu’nun akademik ünvanlı
üyelerinin alanlara ve gelişmelere göre yapacakları öneriler üzerine
Üniversitelerarası Kurul’un görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu’nca
çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek evrensel norm ve kriterlere göre, liyakatı
öne çıkaran
açık, şeffaf ve geniş katılım içeren usul ve esaslarla tamamen üniversitelerce
yapılması öngörülmektedir.
Türk yükseköğretiminde çağın gerektirdiği kalite düzeyi ile genç nüfusumuzun
yarattığı toplumsal talebin, diğer bir deyişle, nicelik ve niteliğin
bağdaştırılmasının önündeki en büyük darboğaz, kısıtlı mali kaynakların
yanında, nitelikli öğretim üyesi açığıdır. Yurtdışında öğretim elemanı ve
araştırıcı yetiştirilmesi için harcanan toplam miktar, üniversitelerimizde
araştırmaya harcanan toplam miktarla karşılaştırılabilir boyuttadır. Bu
nedenle, yurtdışında öğretim elemanı ve araştırıcı yetiştirilmesi programının
genişletilerek yürütülmesi, yurtiçinde oluşmuş olan bilimsel potansiyelin de bu
amaçla seferber edilmesi, kısıtlı kaynakların en etkin biçimde kullanılabilmesi ve kurumlar arası
işbirliği ve koordinasyonun sağlanabilmesi için Milli Eğitim Bakanlığı,
Yükseköğretim Kurulu, Devlet Planlama Teşkilatı, Türkiye Bilimsel ve Teknik
Araştırma Kurumu ve Türkiye Bilimler Akademisi temsilcileri ile kendi alanlarında
temayüz etmiş, eleman yetiştirme konusunda bilgi ve deneyim sahibi bilim adamlarından
oluşan Öğretim Elemanı ve Üst Düzey Araştırıcı Yetiştirme Kurulu kurulması
öngörülmektedir.
Yükseköğretim, biri kişisel, diğeri ise toplumsal fayda sağlayan, yarı kamusal
bir hizmettir. Bu hizmetin bedelinin kamu kaynakları yanında, kısmen de hizmetten
yararlananlarca karşılanması, kamu maliyesinin temel ilkesidir. Ancak, sosyal adalet ve
fırsat eşitliğinin gereği olarak muhtaç olanların korunması da çağdaş devletin
temel görevlerindendir. Bu nedenlerle, öğrencilerin ödeyeceği katkı paylarının
belirlenmesinde Yükseköğretim Kurulu’nca belirlenen cari maliyetlerin yarısını
geçmemek koşuluyla, üniversite yönetim kurulları yetkili kılınmakta ve Yüksek
öğrenim
Kredi ve Yurtlar Kurumu'nca (YURTKUR) verilen katkı payları kredisi ile belirlenen
katkı payları arasındaki farkın üniversite işletme hesabından geri dönüşlü ve
düşük faizli kredi ve karşılıklı veya karşılıksız burs olarak verilmesi
öngörülmektedir.
Her üniversitede kayıtlı öğrencilerin tabii üye olduğu Öğrenci Birliği
kurulması, birlik başkanı ile yardımcısının, öğretim elemanlarının özlük
hakları ve unvan terfileri dışında, oy hakkı ile senatoya ve görüşleri alınmak ve
bilgi verilmek üzere katkı paylarının belirleneceği üniversite yönetim kurulu
toplantılarına katılmaları öngörülmektedir.
Kar amacı gütmeyen vakıflara, üniversite kurmanın yanında, bir üniversiteye
bağlı olmaksızın, meslek yüksekokulu, yüksekokul, sadece yüksek lisans yaptırmak
üzere enstitü ve bunların birden fazlasını içeren Vakıf Yükseköğretim Okulu
kurma imkanı sağlanmaktadır.
Öngörülmüş olan böylesine merkeziyetçilikten uzak bir yükseköğretim sistemi
içinde Yükseköğretim Kurulu'nun işlevleri, esas olarak yükseköğretime tahsis
edilen kamu kaynaklarını, üniversitelerin önerecekleri yıllık faaliyet
programlarına dayalı olarak ve geliştirilecek kriter ve göstergelere göre, açık ve
şeffaf sistemlerle üniversiteler arasında dağıtmak ve kaliteyi öne çıkaran
akademik değerlendirme yapılmasını sağlamak konularında
yoğunlaştırılmaktadır.
Görüldüğü gibi, hazırlanmış olan yasa tasarısı önerisi
belirli bir sistematik içermekte ve kendi içinde bir mantık bütünlüğüne
dayanmaktadır. Bu nedenle, öneride yer alan bazı hususlarda tek başına yasal
düzenlemelere gidilmesi halinde, istenen sonuçları almak mümkün olmayacak, tersine
her bakımdan çok daha olumsuz durumlarla karşılaşılacaktır.
53. Hükümet zamanında, Başbakanlığa 20.05.1996 tarihinde sunulan
kanun taslağının tasarı olarak TBMM’ne sevki için, Başbakanlık tarafından ilgili
kurum ve kuruluşların görüşleri alınmış olmasına rağmen, kanun tasarısı haline
getirilerek TBMM’ne intikali bugüne kadar mümkün olmamıştır.
Yükseköğretimimizin çağın gereklerine uygun bir yapıya
kavuşturulabilmesi için hazırlanan yasa taslağının biran evvel kanunlaşmasında
büyük yarar görülmektedir.
11.2 Bütçe Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişiklikler
Son yıllarda yükseköğretimde sağlanan olumlu gelişmelere rağmen,
sistemin daha iyi ve verimli çalışmasını engelleyen bazı önemli sorunlar
bulunmaktadır. Bu sorunları ana başlıklar halinde şöyle sıralamak mümkündür:
- Üniversite, fakülte, yüksekokul ve öğrenci sayıları her yıl sürekli olarak
artmasına karşın, yükseköğretime ayrılan ödeneklerde devamlı azalma
görülmektedir. Örneğin, 1993 yılında GSMH’nın % 0,90’ı, bütçenin ise %
4,1’i yükseköğretime ayrılırken, 1998 yılında GSMH’nın % 0,86’sı,
bütçenin ise % 2,9’u yükseköğretime ayrılabilmiştir. 1999 Mali Yılı Bütçe
Kanun Tasarısında GSMH’nın % 0,84’ü, bütçenin ise 2,8’inin yü
kseköğretime
ayrılması öngörülmüştür. Bu itibarla, yükseköğretime ayrılan kaynağın
arttırılması gerekmektedir.
Üniversitelerin kendilerine verilen görevleri yapabilmesi için akademik ve idari
kadroların artırılması gerekmektedir. Bu nedenle, üniversitelere gerek mali konuda
gerekse kadro ve personel alımında esneklik getirilmesi; ayrıca, yükseköğretim üst
kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının, sadece yeni açmış oldukları veya
açacakları birimlere değil, tamamının personel ve mali konularda tasarruf tedbirleri dışına
çıkarılmasının sağlanması gerekmektedir.
Bölüm 5’de de açıkça ortaya konduğu gibi, başta öğretim üye ve
yardımcıları olmak üzere idari personelimizin maaşları, içinde bulunduğumuz
hızlı enflasyon ortamında satınalma gücünü büyük ölçüde yitirmiş durumdadır.
Diğer kamu kuruluşlarında çalışan emsali personelle kıyaslandığında,
yükseköğretim kurumlarında çalışan akademik ve idari personelin maaşlarının daha
alt seviyede olduğu görülmektedir. Bu nedenle, akademik ve idari personelin maddi sıkıntılarını bir
ölçüde hafifletmek için acil tedbirlerin alınması zorunludur.
Bu sorunların giderilmesi amacıyla Kurulumuzun 1999 Mali Yılı
Bütçe Kanun Tasarısında yer almasını ve diğer mevzuatta değişiklik önerdiği
konular şunlardır:
Üniversite döner sermayelerinde
kesinti yapılmasını düzenleyen hükümlerin bütçe metinlerinden çıkartılması,
Sağlık hizmetleri dahil, üniversitelerdeki döner sermayeler vasıtasıyla verilen
her türlü hizmetin bedelinin ilgili üniversitenin yönetim kurulunca tespit edilmesi,
1999 Mali Yılı Bütçe Kanunu Tasarısının 47/a maddesindeki “… Ancak, hakimlik
ve savcılık mesleklerinde bulunanlar ile bu meslekte sayılan görevlerde olanlar,
yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri …” şeklindeki hükmünün, “Yükseköğretim
kurumlarında akademik kadrolara yapılacak atamalar” olarak değiştirilmesi,
Yurt içinde ve yurt dışında öğretim elemanı yetiştirme uygulamasına devam
edilmesi ve bu amaçla yeterli kaynağın kesintiye uğramadan sağlanması,
Faaliyete geçirilemeyen fakülte ve yüksekokulların faaliyete geçirilmesi için gerekli kaynak temini ile
yeterli kaynak ve nitelikli personel sağlanmadan yeni yükseköğretim kurumları
açılmaması, Yükseköğretim Kurulu’nda benimsenmiş bir görüş olup, bu görüşe
diğer yetkili mercilerinde iştiraki büyük önem
arzetmektedir.
KİT’ler dahil, muhtelif kamu kuruluşlarına ait olup, üniversiteler tarafından
kullanılması uygun görülen gayrimenkullerin bedelsiz olarak üniversitelere devrinin
sağlanması için Yüksek Planlama Kurulu’nca gerekli kararın alınması,
Öğretim üyelerimizin kendilerini alanlarında yenilemek, yeni uygulamaları izlemek,
doktora sonrası çalışmalarda bulunmak üzere yurt dışına gönderilmelerinin
sağlanması amacıyla, ödenek yokluğu nedeniyle bugüne kadar hiç işletilmeyen 2547
sayılı Kanunun 39. maddesinin itletilmesi,
Maliye ve Hazine’nin koyduğu kısıtlamalar sonucunda üniversitelere ayrılan
ödeneklerin kullanılamaması hizmetlerin aksamasına neden olmaktadır. Bu itibarla,
üniversitelere tahsis edilen ödeneğin kullanılmasına esneklik getirilmesi zaruri görülmektedir.
Bütçe teklif ve tasarılarının, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülmesi
esnasında Komisyon üyelerinin muhtelif üniversite bütçelerine eklenmek üzere
verdikleri ödenek önergelerindeki miktarların, Yükseköğretim Kurulu bütçesinin
transfer tertibine konularak, üniversite ihtiyaçları doğrultusunda yıl içinde
Yükseköğretim Kurulu’nca dağıtılmasının sağlanması,
Yeşil kart uygulaması nedeniyle muhtelif kamu kuruluşlarından alacağı doğan
üniversitelerin bu alacaklarının, yine muhtelif kamu kuruluşlarına olan borçlarına
mahsup edilmesi,
Katkı kredisi talebinde bulunan öğrencilerin bu taleplerinin yerine getirilmesine
kadar geçen zaman içerisindeki nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla, Kredi ve
Yurtlar Kurumu bütçesinden belli bir miktarın, bu öğrencilerin ihtiyaçlarının
karşılanması için üniversite bütçelerine avans olarak aktarılmasının
sağlanması,
Yükseköğretim kurumlarına tahsis edilen kaynakların yetersizliği nedeniyle gerekli
yatırımlar yapılamamaktadır. Bu nedenle, Yap-İşlet-Devret veya Yap-İşlet
mevzuatında değişiklik yapılarak üniversitelerin de bu uygulamadan
yararlandırılmasının sağlanması,
1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun 31. ve 35. maddelerinin değiştirilerek
yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının bütçelerinin
bölümlerinin Personel, Diğer Cari, Yatırım ve Transfer tertibi şeklinde
düzenlenmesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde bütçenin Personel, Diğer Cari,
Yatırım ve Transfer bölümleri itibarıyla görüşülmesinin sağlanması,
2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 56. maddesinin e, f, g maddelerinin
aşağıdaki şekilde değiştirilerek;
Yükseköğretim üst kuruluşları, Üniversite, Yüksek Teknoloji
Enstitüsü ile fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulları ve
bunlara bağlı kuruluşlar ile birimler tarafından yapılan bilimsel, teknik inceleme ve
araştırma ile yayımların gerektirdiği her türlü giderler ile bunların inşaat
makina ve teçhizat ile ilgili yapım ve alımları ve bunların bakım ve
onarımlarında, 1050 Sayılı
Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun hükümleri ile 2886
Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerinin uygulanmaması için gerekli yasal
düzenlemenin yapılması,
- Bir üniversite bütçesindeki ödenekleri diğer bir üniversite bütçesine aktarmaya,
ilgili rektörün görüşü doğrultusunda Yükseköğretim Kurulu’na aktarma yetkisi
verilmesi,
- Milli Eğitim Fonu’ndan yükseköğretime pay ayrılması,
- Geliştirme Ödeneğini düzenleyen 2914 Sayılı Kanunun 14. maddesi, 4.4.1998 tarih ve
23307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4359 Sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bu
madde hükmüne göre, Maliye Bakanlığı’nca hazırlanacak ödeme usulü esaslarının
Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmesi öngörülmüştür. Ancak, bugüne kadar mezkür
kararnamenin çıkarılması mümkün olamamıştır.
- 1998 Mali yılı Bütçe Kanunu’nun 7. maddesi ile 1999 Mali Yılı Bütçe Kanun
Tasarısının 7. maddesine göre, üniversitelerimizin öğrencilerden aldıkları katkı
payları, döner sermaye gelirleri, araştırma fon gelirleri, diğer kaynak ve
faaliyetlerden elde edilen gelirler ile
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi fonundan
elde edilen gelirlerden kısa vadede harcanamayan kısmının, T.C. Merkez Bankasındaki
veya muhabiri olan T.C. Ziraat Bankasındaki vadesiz hesaplarda toplanması
öngörülmüştür. Üniversiteler için nemalandırılması büyük önem taşıyan
bu gelirlerin, milli bankalarda vadeli hesaplara yatırılması gerekli
görüldüğünden, 1999 Mali Yılı Bütçe Kanun Tasarısında bu konuda gerekli
düzenlemenin yapılması zorunlu görülmektedir.
1999 Mali Yılı Genel Bütçe Kanun Tasarısına ekli (K) cetvelinin Fazla Çalışma
Ücreti başlıklı (A)/2.a. fıkrasına “Bakanlıkların ve katma bütçeli genel
müdürlüklerin merkez taşkilatlarına ait kadrolarda görev yapan şoförler”
ibaresinden sonra gelmek üzere, “ile yükseköğretim üst kuruluşlarında
çalışan şoförlere” ibaresi eklenmesi öngörülmüttür.
1998 Mali Yılı Katma Bütçe Kanunu’nun 10. maddesinde, 15 üniversite ile
sınırlandırılan hükmün, tüm üniversiteleri kapsayacak biçimde 1999 Mali Yılı
Bütçe Kanun Tasarısının 10. maddesinde yer alması ve aşağıda belirtilen şekliyle
yasallaşması gerekmektedir. “Maliye Bakanı, Yükseköğretim Kurulu’nun
belirleyeceği üniversitelerin her birinin bütçelerinde yer alan ödenekleri (1), (2)
ve (3) ödenek türü itibarıyla, gerektiğinde bir program altında toplamaya ve
kullandırmaya; bu konu ile ilgili esas ve usulleri tespit etmeye, sınırlamalar
getirmeye yetkilidir.”
11.2.1 1999 Mali Yılı Bütçe Kanunu Tasarısında ilk defa yer alan
hükümler
MADDE 9:
g)
“Hazine
adına kayıtlı olup, yükseköğretim kurumlarına tahsis edilmiş taşınmaz mallar
üzerinde ilgili yükseköğretim kurumlarının teklifi üzerine, öğrenci yurt binası
ve müştemilatı yaptırılmak üzere mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilebilir”
hükmünün aynen yasallaşması.
ı)
“Üniversite veya yüksek
teknoloji enstitülerinde iktisat,
işletme, hukuk, uluslararası ilişkiler, bilgi teknolojileri ve ileri teknolojiler ile
öğretmenlik alanlarında ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek
lisans programlarının açılması, öğrencilerden alınacak öğretim ücretleri, bu
programlarda fiilen ders veren öğretim üyelerine ödenecek ek ders ücretleri,
aşağıda belirtilen esaslara uyulmak kaydıyla ilgili üniversite veya yüksek teknoloji
enstitüsü yönetim kurulunun teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından
belirlenir ve bu kararların birer örneği Yükseköğretim Kurulu tarafından
Maliye Bakanlığı’na gönderilir.
Toplanan öğretim ücretleri ilgili kurumların bütçesine ilgili
kurumların bütçesine özel ödenek kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin % 30’undan
az olmamak üzere ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunca
belirlenecek miktarı, araştırma fonuna aktarılır. Geri kalanı ise, 2914 sayılı
Yükseköğretim Personel Kanununun 11. maddesi (son fıkrası hariç) ve 3843 sayılı
Kanunun 10. maddesi hükümleri dikkat
e alınarak, 2914 sayılı Kanunun 11. maddesinin 4.
fıkrasında akademik unvanlar itibarıyla öngörülen ek ders ücretinin 5 katını ve
aynı maddede öngörülen sınav ücretinin 3 katını geçmemek üzere, bu eğitim
programında fiilen ders veren öğretim üyelerine ek ders ve sınav ücreti olarak; 3843 sayılı Kanunun
12. maddesinde belirtilen esaslara göre de bu program için görevlendirilen idari
personele fazla çalışma ücreti olarak ödenir. Özel ödeneğin yeterli olmadığı
gerekçe gösterilerek kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu, vakıf, dernek ve sair
kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme yapılamaz.
Bu bentte yapılan düzenleme dışında kalan hususlar hakkında
19.11.1992 tarih ve 3843 sayılı Kanun ile 11.10.1983 tarih ve 2914 sayılı Kanun
hükümleri uygulanır.
Gerektiğinde yukarıdaki fıkralarda yer alan hükümler, kısmen veya
tamamen ileri uzaktan eğitim teknolojileri kullanmak suretiyle ikinci öğretim
kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programları için de uygulanabilir.
Öğretim ücretlerinin toplanmasına ve özel ödenek kaydedilmesine
ve bentte düzenlenen diğer hususlara ilişkin esas ve usuller, Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı’nın görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca belirlenir.”
şeklinde yer alan hükmün aşağıdaki şekilde değiştiril
mesi öngörülmüttür:
ı) “Üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde iktisat,
işletme, hukuk, uluslararası ilişkiler, bilgi teknolojileri ve ileri teknolojiler ile
öğretmenlik alanlarında ikinci öğretim
kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans
programlarının açılması, öğrencilerden alınacak öğretim ücretleri, bu
programlarda fiilen ders veren öğretim üyelerine ödenecek ek ders ücretleri,
aşağıda belirtilen esaslara uyulmak kaydıyla ilgili üniversite veya yüksek teknoloji
enstitüsü yönetim kurulunun teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından
belirlenir ve bu kararların birer örneği Yükseköğretim Kurulu tarafından Maliye
Bakanlığı’na gönderilir.
Toplanan öğretim ücretleri, ilgili kurumların bütçesine özel
ödenek kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin % 30’undan az olmamak üzere, ilgili
üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunca belirlenecek miktarı
araştırma fonuna aktarılır. Geri kalan kısmı ise, bu eğitim ve öğretimle ilgili
cari giderlere ve eğitime katkısı olan akademik ve idari
personele ödenir. Özel ödeneğin yeterli
olmadığı gerekçe gösterilerek kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu,
vakfı dernek ve sair kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme
yapılamaz.
Bu bentte yapılan düzenleme dışında kalan hususlar hakkında
19.11.1992 tarih ve 3843 sayılı Kanun ile 11.10.1983 tarih ve 2914 sayılı Kanun
hükümleri uygulanır.
Gerektiğinde yukarıdaki fıkralarda yer alan hükümler kısmen veya
tamamen ileri uzaktan eğitim teknolojileri kullanmak suretiyle ikinci öğretim
kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programları için de uygulanabilir.
Öğretim ücretlerinin toplanmasına ve özel ödenek kaydedilmesine
ve bentte düzenlenen diğer hususlara ilişkin esas ve usuller, Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı’nın görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca belirlenir.”
MADDE 11:
“Öğretim
Üyesi Yetiştirme Projesi kapsamında yurt içindeki yükseköğretim kurumlarında
lisansüstü eğitim yaptırılacak araştırma görevlileri, Öğrenci Seçme ve
Yerleştirme Merkezi tarafından yapılacak sınav ile seçilirler.
Sınavda başarı olanlar, yükseköğretim kurumlarının atama izni
verilmiş araştırma görevlisi kadrolarına atanırlar ve önceden tespit edilecek
yükseköğretim kurumlarında eğitim yapmak üzere 2547 Sayılı Kanunun 35. maddesine
göre görevle
ndirilirler.
Yükseköğretim Kurulu bütçesinin 111.01.3.352.900 (Öğretim Üyesi
Yetiştirme Projesi) tertibine konan ödenek, cari harcamalarda kullanılmak üzere
(personel hariç) bu proje kapsamında lisansüstü eğitim veren yükseköğretim
kurumlarının bütçelerine, görevlendirilen öğrencilerin sayıları ve öğrenim
alanları dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulu’nun teklifi üzerine Maliye
Bakanlığı’nca aktarılır.” hükmünün aşağıdaki şekilde düzenlenmesi
öngörülmektedir:
Öğretim üyesi yetiştirme projesi kapsamında yurt içindeki
yükseköğretim kurumlarında lisansüstü eğitim yaptırılacak öğretim görevlileri,
Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (LES) sonuçları ile Yükseköğretim Kurulu
tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde sınavla belirlenir.
Sınavda başarılı olanlar, yükseköğretim kurumları araştırma
görevlisi kadrolarına atanırlar ve önceden tesbit edilecek yükseköğretim
kurumlarında lisansüstü eğitim yapmak üzere, 2547 sayılı Kanunun 35. maddesine
göre görevlendirilirler.
Yükseköğretim Kurulu Bütçesinin 111.01.3.352.900 (Öğretim Üyesi
Yetiştirme Projesi) tertibine konan ödenek, cari harcamalarda kullanılmak üzere
(personel hariç) bu proje kapsamında lisansüstü eğitim veren yükseköğretim
kurumlarının bütçelerine, görevlendirilen öğrencilerin sayıları ve öğren
im alanları dikkate
alınarak Yükseköğretim Kurulu’na teklifi üzerine Maliye Bakanlığı’nca
aktarılır.
11.2.2 Yükseköğretim Kurulu’nun teklifi üzerine 1998 Mali Yılı
Bütçe Kanununda ve 1999 Mali Yılı Bütçe Kanun Tasarısında yer alan hükümler
niversite veya Yüksek Teknoloji
Enstitüsü rektörleri, Üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitülerindeki döner sermaye
işletmelerinin birinden, katkılarına bakılmaksızın, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 58. maddesindeki esaslara göre pay alırlar.
2547 Sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 7. maddesinin (c) fıkrasına göre, Üniversiteler veya Yüksek Teknoloji
Enstitülerinin açmış oldukları yaz okullarına katılacak öğrencilerden toplam 280
ders saatine mukabil olmak ve anılan kanunun 46. maddesi uyarınca, ilgili fakülte ve program
adına göre belirlenen yıllık öğrenci katkı payının iki katını aşmamak üzere
Maliye Bakanlığı’nca belirlenecek miktarda yaz okulu öğretim ücreti alınır.
Ancak bu miktarın tespitinde, 30.7.1998 tarih ve 98/11457 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 13. ve 15.
madde hükümleri dikkate alınmaz. İkinci öğretim kayıtlı öğrencilerden alınacak
azami yaz okulu öğretim ücreti, fakülte ve program adına göre normal örgün
öğretimde kayıtlı öğrenciler için belirlenen yaz okulu öğretim ücretinin iki
katını geçemez. Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü yönetim kurulu, Maliye
Bakanlığı’nca fakülte ve program adına göre belirlenen miktardan daha az yaz okulu
öğretim ücreti alınmasına, başarılı veya gelir düzeyi düşük öğrencilerden
ise bu ücretin alınmamasına, veya belirlenen miktardan daha az öğretim ücreti alınmasına
karar verebilir.
Bakanlıklar ve kamu kuruluşları adına mecburi hizmet karşılığı
öğrenim gören öğrenciler, Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Toplulukları
öğrencilerinden Devlet (Milli Eğitim Bakanlığı) burslusu olarak yükseköğrenim
gören öğrenciler ile gerek normal örgün öğretimde gerekse ikinci öğretimde
lisansüstü eğitim yapan araştırma görevlilerinden yaz öğretimi için ücret
alınmaz.
Yaz okulu öğretim ücretleri, öğrenciler tarafından peşin olarak
Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü adına kamu bankalarından birinde
açtırılacak hesaba yatırılır. Bu miktarlar, Rektörlükçe en geç 15 gün içinde
ilgili Bütçe Dairesi Başkanlığının hesabına yatırılır. Yatırılan miktar,
Maliye Bakanlığı’nca ilgili bütçenin mevcut veya yeniden açılacak tertiplerine
bir yandan gelir, diğer taraftan özel ödenek olarak kaydedilir. Kaydolunan özel
ödeneğin en fazla % 70’i, yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen öğretim
elemanlarına ders ve sınav ücreti
olarak ödenebilir, kalan kısmı ise Üniversitenin
veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılır. Özel
ödeneğin harcanmayan kısmı, Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari
ihtiyaçlarında kullanılmak üzere ertesi yılın bütçesine
devren gelir ve ödenek kaydedilir.
2914 sayılı
Yükseköğretim Personel Kanunu’nun 11. maddesi hükümleri dikkate alınarak yaz
okullarında ders vermekle görevlendirilen ve bu görevi fiilen yerine getiren öğretim
elemanlarına; unvanlarına, verdikleri dersin kredi ve saati ile derse kaydolan öğrenci
sayısına göre, Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu
tarafından belirlenecek miktarda ders ve sınav ücreti ödenir.
Özel ödeneğin yeterli olmadığı gerekçe gösterilerek öğretim
elemanlarına; kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu, vakıf, dernek ve sair
kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme yapılamaz.
Bu hükümlere göre işlem yapılabilmesi için; yaz okulu
açılması, alınacak öğretim ücretleri ile ödenecek ders ve sınav ücretlerine
ilişkin Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu Kararları
hakkında Yükseköğretim Kurulu’ndan uygun görüş alınması zorunludur. Söz konusu
yönetim kurulu kararları ile verilen uygun görüşün birer örneği Maliye
Bakanlığı’
na gönderilir.
Üniversite veya
Yüksek Teknoloji Enstitülerince, öğrencilerden para tahsil etmeksizin genel
hükümlere göre yaz okulu açılması halinde bu hükümler uygulanmaz.
Yukarıdaki hükümlerin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller,
Yükseköğretim Kurulunun görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca tespit edilir.
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. maddesine göre, Üniversite veya
Yüksek Teknoloji Enstitülerinde; ilgili yönetim kurulunun önerisi ve Yükseköğretim
Kurulu’nun onayı ile sadece bir döner sermaye işletmesi kurulabilir. Üniversite veya
yüksek teknoloji enstitüleri ile bunlara bağlı birimlerde mevcut döner sermaye
işletmeleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde
birleştirilerek tek döner sermaye işletmesi haline dönüştürülür
.
2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nun 58. maddesinin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile
değişik dördüncü fıkrası uyarınca kuruluş veya birimin araç, gereç, araştırma
ve diğer ihtiyaçlarına harcanmak üzere döner sermaye gelirlerinden ayrılan en az %
30’luk miktar, bu ihtiyaçların yanısıra her türlü bakım ve onarım için
harcanabilir.
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 55. maddesine göre yükseköğretim
kurumları adına tapuda kayıtlı taşınmazların kiralanması ve işletilmesi suretiyle
elde edilecek gelirler ile Hazine adına kayıtlı olup, yükseköğretim kurumlarına
tahsis edilmiş taşınmaz malların üzerinde herhangi bir inşaat yapılmamak ve irtifak
hakkı tesisine konu edilmemek şartıyla, eğitim, sağlık ve sosyal amaçlı
kiralanması ve işletilmesi suretiyle
elde edilecek gelirlerin tamamını, ilgili
yükseköğretim kurumunun her çeşit cari (personel hariç) ve yatırım harcamalarında
kullanılmak üzere bir yandan özel gelir, diğer yandan mevcut veya yeni açılacak
tertibe özel ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Yatırım harcamaları, 1999 Yılı
Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair karar hükümlerine göre
yatırım programı ile ilişkilendirilir. Bu ödeneklerin yılı içinde harcanmayan
kısmı, ertesi yılın bütçesine devren gelir ve ödenek kaydolunur. Hazine adına
kayıtlı olup, yükseköğretim kurumlarına tahsis edilmiş taşınmaz mallar üzerinde
ilgili yükseköğretim kurumlarının teklifi üzerine, öğrenci yurt binası ve
müştemilatı yaptırılmak üzere, mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilebilir.
“Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezinde (ÖSYM) görevli personele (işçiler
hariç), Maliye Bakanlığı’nın uygun görüşü üzerine, ÖSYM Başkanı tarafından
personelin kurum çalışmalarına katkısı, sorumluluğu, kadro unvanı ve derecesi gibi
kriterlere göre belirlenecek miktarda aylık maktu fazla mesai ücreti ÖSYM
fonundan ödenir.”