Bölüm 11

Sorunlar ve Öneriler

11.1 Yükseköğretim Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişiklikler

Yükseköğretim kurumlarımızdaki kontenjanların talebin çok altında olması nedeniyle, yurtdışında öğrenim gören öğrencilerin sayısı giderek artmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın kayıtlarına göre, 33.830 öğrenci yurtdışında yükseköğrenim görmektedir. Ancak, birçok öğrencinin kayıt yaptırmadığı göz önüne alındığında, bu sayının yaklaşık 50.000 dolayında olduğu tahmin edilmektedir. Öte yandan, vakıf üniversitelerinin örgün öğretim sistemi içindeki payı halen % 3,1 dolayında olup, bu payın görünür gelecekte % 10’lar düzeyine çıkarılması büyük bir başarı olarak kabul edilmelidir. Bu nedenle, Türk yükseköğretiminin geleceğini sadece yurtdışı ve vakıf yükseköğretim kurumlarında aramak gerçekçi bir yaklaşım değildir; ağırlık büyük ölçüde devlet üniversitelerimizin üzerinde olacaktır.

Bölüm 7’de de belirtildiği gibi, yükseköğretimde sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulması zorunluluk haline gelmiştir. Böyle bir ortamda, ülkemizdeki devlet ve vakıf üniversiteleri yalnız birbirleri ile değil, yurtdışındaki üniversitelerle de rekabet etme durumundadırlar. Yükseköğretim sistemimizde sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulabilmesi için iki ön koşul bulunmaktadır. Bunlar,

Yükseköğretim sistemimizde bu tür bir yapıyı oluşturmak amacıyla 1996’da oldukça geniş bir katılımla hazırlanan yasa tasarısı önerisi ile getirilen yeniliklerin ana hatları aşağıda özetlenmiştir:

Görüldüğü gibi, hazırlanmış olan yasa tasarısı önerisi belirli bir sistematik içermekte ve kendi içinde bir mantık bütünlüğüne dayanmaktadır. Bu nedenle, öneride yer alan bazı hususlarda tek başına yasal düzenlemelere gidilmesi halinde, istenen sonuçları almak mümkün olmayacak, tersine her bakımdan çok daha olumsuz durumlarla karşılaşılacaktır.

53. Hükümet zamanında, Başbakanlığa 20.05.1996 tarihinde sunulan kanun taslağının tasarı olarak TBMM’ne sevki için, Başbakanlık tarafından ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınmış olmasına rağmen, kanun tasarısı haline getirilerek TBMM’ne intikali bugüne kadar mümkün olmamıştır.

Yükseköğretimimizin çağın gereklerine uygun bir yapıya kavuşturulabilmesi için hazırlanan yasa taslağının biran evvel kanunlaşmasında büyük yarar görülmektedir.

11.2 Bütçe Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişiklikler

Son yıllarda yükseköğretimde sağlanan olumlu gelişmelere rağmen, sistemin daha iyi ve verimli çalışmasını engelleyen bazı önemli sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunları ana başlıklar halinde şöyle sıralamak mümkündür:

Bu sorunların giderilmesi amacıyla Kurulumuzun 1999 Mali Yılı Bütçe Kanun Tasarısında yer almasını ve diğer mevzuatta değişiklik önerdiği konular şunlardır:

Yükseköğretim üst kuruluşları, Üniversite, Yüksek Teknoloji Enstitüsü ile fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulları ve bunlara bağlı kuruluşlar ile birimler tarafından yapılan bilimsel, teknik inceleme ve araştırma ile yayımların gerektirdiği her türlü giderler ile bunların inşaat makina ve teçhizat ile ilgili yapım ve alımları ve bunların bakım ve onarımlarında, 1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun hükümleri ile 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerinin uygulanmaması için gerekli yasal düzenlemenin yapılması,

11.2.1 1999 Mali Yılı Bütçe Kanunu Tasarısında ilk defa yer alan hükümler

MADDE 9:

g) “Hazine adına kayıtlı olup, yükseköğretim kurumlarına tahsis edilmiş taşınmaz mallar üzerinde ilgili yükseköğretim kurumlarının teklifi üzerine, öğrenci yurt binası ve müştemilatı yaptırılmak üzere mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilebilir” hükmünün aynen yasallaşması.

ı) “Üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde iktisat, işletme, hukuk, uluslararası ilişkiler, bilgi teknolojileri ve ileri teknolojiler ile öğretmenlik alanlarında ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programlarının açılması, öğrencilerden alınacak öğretim ücretleri, bu programlarda fiilen ders veren öğretim üyelerine ödenecek ek ders ücretleri, aşağıda belirtilen esaslara uyulmak kaydıyla ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir ve bu kararların birer örneği Yükseköğretim Kurulu tarafından Maliye Bakanlığı’na gönderilir.

Toplanan öğretim ücretleri ilgili kurumların bütçesine ilgili kurumların bütçesine özel ödenek kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin % 30’undan az olmamak üzere ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunca belirlenecek miktarı, araştırma fonuna aktarılır. Geri kalanı ise, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 11. maddesi (son fıkrası hariç) ve 3843 sayılı Kanunun 10. maddesi hükümleri dikkate alınarak, 2914 sayılı Kanunun 11. maddesinin 4. fıkrasında akademik unvanlar itibarıyla öngörülen ek ders ücretinin 5 katını ve aynı maddede öngörülen sınav ücretinin 3 katını geçmemek üzere, bu eğitim programında fiilen ders veren öğretim üyelerine ek ders ve sınav ücreti olarak; 3843 sayılı Kanunun 12. maddesinde belirtilen esaslara göre de bu program için görevlendirilen idari personele fazla çalışma ücreti olarak ödenir. Özel ödeneğin yeterli olmadığı gerekçe gösterilerek kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu, vakıf, dernek ve sair kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme yapılamaz.

Bu bentte yapılan düzenleme dışında kalan hususlar hakkında 19.11.1992 tarih ve 3843 sayılı Kanun ile 11.10.1983 tarih ve 2914 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Gerektiğinde yukarıdaki fıkralarda yer alan hükümler, kısmen veya tamamen ileri uzaktan eğitim teknolojileri kullanmak suretiyle ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programları için de uygulanabilir.

Öğretim ücretlerinin toplanmasına ve özel ödenek kaydedilmesine ve bentte düzenlenen diğer hususlara ilişkin esas ve usuller, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca belirlenir.” şeklinde yer alan hükmün aşağıdaki şekilde değiştirilmesi öngörülmüttür:

ı) “Üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde iktisat, işletme, hukuk, uluslararası ilişkiler, bilgi teknolojileri ve ileri teknolojiler ile öğretmenlik alanlarında ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programlarının açılması, öğrencilerden alınacak öğretim ücretleri, bu programlarda fiilen ders veren öğretim üyelerine ödenecek ek ders ücretleri, aşağıda belirtilen esaslara uyulmak kaydıyla ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir ve bu kararların birer örneği Yükseköğretim Kurulu tarafından Maliye Bakanlığı’na gönderilir.

Toplanan öğretim ücretleri, ilgili kurumların bütçesine özel ödenek kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin % 30’undan az olmamak üzere, ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunca belirlenecek miktarı araştırma fonuna aktarılır. Geri kalan kısmı ise, bu eğitim ve öğretimle ilgili cari giderlere ve eğitime katkısı olan akademik ve idari personele ödenir. Özel ödeneğin yeterli olmadığı gerekçe gösterilerek kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu, vakfı dernek ve sair kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme yapılamaz.

Bu bentte yapılan düzenleme dışında kalan hususlar hakkında 19.11.1992 tarih ve 3843 sayılı Kanun ile 11.10.1983 tarih ve 2914 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Gerektiğinde yukarıdaki fıkralarda yer alan hükümler kısmen veya tamamen ileri uzaktan eğitim teknolojileri kullanmak suretiyle ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programları için de uygulanabilir.

Öğretim ücretlerinin toplanmasına ve özel ödenek kaydedilmesine ve bentte düzenlenen diğer hususlara ilişkin esas ve usuller, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca belirlenir.”

 

MADDE 11:

“Öğretim Üyesi Yetiştirme Projesi kapsamında yurt içindeki yükseköğretim kurumlarında lisansüstü eğitim yaptırılacak araştırma görevlileri, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılacak sınav ile seçilirler.

Sınavda başarı olanlar, yükseköğretim kurumlarının atama izni verilmiş araştırma görevlisi kadrolarına atanırlar ve önceden tespit edilecek yükseköğretim kurumlarında eğitim yapmak üzere 2547 Sayılı Kanunun 35. maddesine göre görevlendirilirler.

Yükseköğretim Kurulu bütçesinin 111.01.3.352.900 (Öğretim Üyesi Yetiştirme Projesi) tertibine konan ödenek, cari harcamalarda kullanılmak üzere (personel hariç) bu proje kapsamında lisansüstü eğitim veren yükseköğretim kurumlarının bütçelerine, görevlendirilen öğrencilerin sayıları ve öğrenim alanları dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulu’nun teklifi üzerine Maliye Bakanlığı’nca aktarılır.” hükmünün aşağıdaki şekilde düzenlenmesi öngörülmektedir:

Öğretim üyesi yetiştirme projesi kapsamında yurt içindeki yükseköğretim kurumlarında lisansüstü eğitim yaptırılacak öğretim görevlileri, Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (LES) sonuçları ile Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde sınavla belirlenir.

Sınavda başarılı olanlar, yükseköğretim kurumları araştırma görevlisi kadrolarına atanırlar ve önceden tesbit edilecek yükseköğretim kurumlarında lisansüstü eğitim yapmak üzere, 2547 sayılı Kanunun 35. maddesine göre görevlendirilirler.

Yükseköğretim Kurulu Bütçesinin 111.01.3.352.900 (Öğretim Üyesi Yetiştirme Projesi) tertibine konan ödenek, cari harcamalarda kullanılmak üzere (personel hariç) bu proje kapsamında lisansüstü eğitim veren yükseköğretim kurumlarının bütçelerine, görevlendirilen öğrencilerin sayıları ve öğrenim alanları dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulu’na teklifi üzerine Maliye Bakanlığı’nca aktarılır.

11.2.2 Yükseköğretim Kurulu’nun teklifi üzerine 1998 Mali Yılı Bütçe Kanununda ve 1999 Mali Yılı Bütçe Kanun Tasarısında yer alan hükümler

Bakanlıklar ve kamu kuruluşları adına mecburi hizmet karşılığı öğrenim gören öğrenciler, Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Toplulukları öğrencilerinden Devlet (Milli Eğitim Bakanlığı) burslusu olarak yükseköğrenim gören öğrenciler ile gerek normal örgün öğretimde gerekse ikinci öğretimde lisansüstü eğitim yapan araştırma görevlilerinden yaz öğretimi için ücret alınmaz.

Yaz okulu öğretim ücretleri, öğrenciler tarafından peşin olarak Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü adına kamu bankalarından birinde açtırılacak hesaba yatırılır. Bu miktarlar, Rektörlükçe en geç 15 gün içinde ilgili Bütçe Dairesi Başkanlığının hesabına yatırılır. Yatırılan miktar, Maliye Bakanlığı’nca ilgili bütçenin mevcut veya yeniden açılacak tertiplerine bir yandan gelir, diğer taraftan özel ödenek olarak kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin en fazla % 70’i, yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen öğretim elemanlarına ders ve sınav ücreti olarak ödenebilir, kalan kısmı ise Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılır. Özel ödeneğin harcanmayan kısmı, Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılmak üzere ertesi yılın bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilir.

2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’nun 11. maddesi hükümleri dikkate alınarak yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen ve bu görevi fiilen yerine getiren öğretim elemanlarına; unvanlarına, verdikleri dersin kredi ve saati ile derse kaydolan öğrenci sayısına göre, Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek miktarda ders ve sınav ücreti ödenir.

Özel ödeneğin yeterli olmadığı gerekçe gösterilerek öğretim elemanlarına; kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu, vakıf, dernek ve sair kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme yapılamaz.

Bu hükümlere göre işlem yapılabilmesi için; yaz okulu açılması, alınacak öğretim ücretleri ile ödenecek ders ve sınav ücretlerine ilişkin Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu Kararları hakkında Yükseköğretim Kurulu’ndan uygun görüş alınması zorunludur. Söz konusu yönetim kurulu kararları ile verilen uygun görüşün birer örneği Maliye Bakanlığı’na gönderilir.

Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitülerince, öğrencilerden para tahsil etmeksizin genel hükümlere göre yaz okulu açılması halinde bu hükümler uygulanmaz.

Yukarıdaki hükümlerin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Yükseköğretim Kurulunun görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca tespit edilir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. maddesinin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik dördüncü fıkrası uyarınca kuruluş veya birimin araç, gereç, araştırma ve diğer ihtiyaçlarına harcanmak üzere döner sermaye gelirlerinden ayrılan en az % 30’luk miktar, bu ihtiyaçların yanısıra her türlü bakım ve onarım için harcanabilir.