Bölüm 9

Akademik Çalışmalar

 

Üniversitelerin temel işlevlerinden biri, araştırma faaliyetleri ile yeni bilgi üreterek bilime uluslararası düzeyde katkı yapmaktır. Bu nedenle, üniversitelerdeki araştırma faaliyetlerinin değerlendirilmesinde göz önüne alınması gereken temel çıktılar, lisansüstü öğrenci sayıları ve uluslararası düzeydeki bilimsel dergilerde yayımlanan makale sayılarıdır.

Üniversitelerimizdeki lisansüstü öğrenci sayılarının Bölüm 4.2’de verilmiş olması nedeniyle, bu bölümde sadece bilimsel dergilerde yayımlanan makale sayıları ile ilgili bilgiler verilecektir.

Ülkelerin bilimsel ve teknolojik gelişmişliğini ölçmek için kullanılan çeşitli göstergelerden biri, Uluslararası Atıf Endekslerinde (Science Citation Index, Social Science Citation Index, Arts and Humanities Citation Index) yayımlanan makale sayılarıdır. Uluslararası düzeyde kabul gören hakemli bilimsel dergileri kapsayan bu endekslerde yayımlanan Türkiye kaynaklı makale sayıları ile ülkemizin bu yayınlar itibarıyla dünya sıralamasındaki yeri Tablo 9.1'de verilmiştir.

 

Tablo 9.1 Değişik atıf endekslerinde yayımlanan Türkiye kaynaklı makale

sayıları.

 

1985

1995

Sayı

Sıra

Sayı

Sıra

Science Citation Index

555

43

2.812

34

Social Science Citation Index

31

43

114

36

Arts and Humanities Citation Index

8

45

20

37

TOPLAM

594

  

2.946

  

 

 

Buradan görüldüğü gibi, fen bilimleri (temel bilimler, mühendislik bilimleri, sağlık bilimleri, tarım-orman-hayvancılık alanları) alanındaki yayın sayısı ile sosyal bilimler (sosyal bilimler, beşeri bilimler, sanat alanları) alanındaki yayın sayıları arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Ancak sayılardaki bu farklılık, yalnızca Ülkemize özgü bir durum olmayıp, anadili İngilizce olmayan tüm ülkelerde de görülmektedir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

Bu nedenle, sosyal bilimler alanlarındaki yayın değerlendirmelerinin atıf sistemi göz önüne alınarak yapılmasının sakıncalı olacağı görüşüne varılmış ve Türkiye'de üretilen yayın sayılarının diğer ülkelerle karşılaştırmasında Science Citation Index'de (SCI) yer alan yayınlar göz önüne alınmıştır.

Science Citation Index - Journal Citation Reports (SCI-JCR) tarafından taranan dergilerde yayımlanan Türkiye adresli yayınlar bakımından Türkiye'nin dünya bilimsel yayınlara katkı oranı, 1992 yılında 1.653 yayınla % 0,229 iken bu oran 1997 yılında (19.2.1998 itibariyle) 4.227 yayınla % 0,475 olmuştur. 5 yıllık sürede toplam yayın sayısındaki artış % 156; yüzde katkı payındaki artış ise % 108'dir. 1997 yılı son aylarında yayımlanmış olan dergilerde yer alan yayınların SCI tarafından kayda geçirilmesi zaman aldığından, Türkiye adresli yayın sayısının Mayıs 1998 ayına kadar daha da artması beklenmektedir.

SCI-JCR tarafından taranan dergilerde yayımlanan Türkiye adresli yayınların yıllara göre değişimi Tablo 9.2’de gösterilmiştir.

 

Tablo 9.2 SCI tarafından taranan dergilerde yapılan Türkiye adresli yayınlar.

Yıl

Dünya

Toplamı

Yayın Sayısı

%

Artış

Dünyadaki % Payı

%

Artış

Dünya

Sıralaması

1974

425.020

 222

–

0,052

–

–

1975

427.625

 200

–

0,047

–

–

1976

449.458

 235

–

0,052

–

–

1977

532.208

 303

–

0,057

–

–

1978

536.550

 337

–

0,063

–

–

1979

555.543

 316

–

0,057

–

–

1980

564.694

 380

–

0,067

–

41

1981

598.903

 361

- 5

0,069

3

42

1982

671.395

 386

7

0,058

- 16

44

1983

665.592

 432

12

0,065

12

45

1984

646.480

 501

16

0,074

14

44

1985

693.129

 555

11

0,079

7

43

1986

703.964

 612

10

0,088

11

44

1987

693.710

 704

15

0,097

10

43

1988

696.171

 828

18

0,119

23

42

1989

657.335

 979

18

0,149

25

41

1990

671.772

1.117

14

0,170

14

40

1991

705.655

1.206

8

0,194

14

39

1992

726.444

1.653

37

0,229

18

38

1993

761.438

1.928

17

0,253

10

37

1994

799.376

2.308

20

0,288

14

34

1995

803.867

2.812

22

0,350

22

34

1996

904.893

3.774

34

0,428

22

29

Türkiye adresli yayın sayısında ve dünya toplam yayın sayısına katkı payımızda gözlenen yükseliş eğilimine karşın, yüzde katkı payındaki değişim oranının, yayın sayısındaki değişim yüzdesinden göreceli olarak daha düşük olması, çok önemli bir gerçeğin yansımasından başka birşey değildir. Şöyle ki, dünyada yapılan bilimsel yayınların yaklaşık % 90'ı, aralarında G7 grubunun da bulunduğu 10 ülkenin tekelindedir. Başka pek çok bakımdan olduğu gibi, bu ülkeler bilimsel faaliyetlerde de ülkemiz gibi ülkelere göre daha yüksek oranlarla gelişmektedir.

Ancak, Tablo 9.3'den de görüldüğü gibi, bilim sistemi itibariyle ülkemizle benzerlik gösteren ülkelerle bir karşılaştırma yapıldığında, ülkemizin ciddi bir atılım içine girdiği söylenebilir.

 

Tablo 9.3 Türkiye ile bazı ülkelerin bilimsel yayın sıraları itibarıyla

karşılaştırılması.

Yıl

Türkiye

Mısır

İran

Suudi Arabistan

Malezya

Meksika

Arjantin

1986

44

34

56

42

52

36

29

1987

43

34

56

41

51

36

29

1988

42

35

60

41

51

33

29

1989

41

33

60

42

51

35

31

1990

40

33

60

43

51

36

31

1991

39

34

59

42

52

35

31

1992

38

35

59

43

54

33

34

1993

37

36

54

43

50

33

32

1994

34

36

55

43

50

33

32

1995

34

36

50

41

50

31

33

1996

29

37

51

41

50

33

31

 

 

3 Şubat 1993 tarihinde toplanan Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu'nun, ülkemizi bilim ve teknolojide ileri ülkeler düzeyine getirmek amacıyla, 1993-2003 dönemi için öngördüğü Bilim ve Teknoloji Politikası hedefleri arasında, Ülkemizin evrensel bilime katkı açısından dünya sıralamasındaki yerini otuzunculuğa çıkarılması hedefi de yer almaktadır. Bu on yıllık hedefin, konulduğu tarihten üç yıl sonra 29. sıraya çıkılarak aşılmış olması, ülkemiz açısından kıvanç duyulacak bir gelişmedir. 1997 yılında kaçıncı sırada yer aldığımız ise yayın sayısı kesinleştikten sonra belirlenecektir.