Bölüm 11
Sorunlar ve Öneriler
- Yükseköğretim Kanunu’nda Yapılması Önerilen
Değişiklikler
Yükseköğretim kurumlarımızdaki kontenjanların talebin çok
altında olması nedeniyle, yurtdışında öğrenim gören öğrencilerin sayısı
giderek artmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın kayıtlarına göre, 33.830
öğrenci yurtdışında yükseköğrenim görmektedir. Ancak, birçok öğrencinin kayıt
yaptırmadığı göz önüne alındığında, bu sayının yaklaşık 50.000 dolayında
olduğu tahmin edilmektedir. Öte yandan, vakıf üniversitelerinin
Türk yükseköğretim sistemi içindeki payı halen % 2,4 civarında olup, bu payın görünür gelecekte % 10’lar düzeyine çıkarılması büyük bir başarı olarak kabul
edilmelidir. Bu nedenle, Türk yükseköğretiminin geleceğini sadece yurtdışı ve
vakıf yükseköğretim kurumlarında aramak gerçekçi bir yaklaşım değildir;
ağırlık büyük ölçüde devlet üniversitelerimizin üzerinde olacaktır.
Bölüm 7’de de belirtildiği gibi, yükseköğretimde
sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulması zorunluluk haline gelmiştir.
Böyle
bir ortamda, ülkemizdeki devlet ve vakıf üniversiteleri
yalnız birbirleri ile değil, yurtdışındaki üniversitelerle de rekabet etme
durumundadırlar. Yükseköğretim sistemimizde sağlıklı bir rekabet ortamının
oluşturulabilmesi için iki ön koşul bulunmaktadır. Bunlar,
- Devlet üniversitelerimizin, yurtdışı ve vakıf yükseköğretim kurumlarının sahip
olduğu idari ve mali yetkilere sahip olması,
- Yükseköğretim kurumlarımızın kalite düzeylerinin belirlenebilmesi için akademik
değerlendirme mekanizmalarının kurulması ve toplumu
n bu konularda sürekli
olarak bilgilendirilmesi.
Yükseköğretim sistemimizde bu tür bir yapıyı oluşturmak
amacıyla 1996’da oldukça geniş bir katılımla hazırlanan yasa tasarısı önerisi
ile getirilen yeniliklerin ana hatları aşağıda özetlenmiştir:
- Üniversitelerimizin sahip oldukları her türlü fiziki
mekan, tesis, teçhizat, bilgi birikimi ve insangücünü kullanarak ek kaynak
yaratmalarının önündeki tüm engeller kaldırılmaktadır.
- Üniversitelerimiz, kaynaklarının gerçek anlamda sahibi kılınmakta, kendilerine
tahsis edilen kamu kaynakları ile yarattıkları kaynakları ve öğrencilerden alınacak
katkı paylarını birleştirerek faaliyetlerinin kapsam ve niteliğine uygun yıllık
bütçelerini kendilerinin hazırlamalarına imkan tanınmaktadır.
- Üniversitelerimizin faaliyetlerinin kapsam ve niteliğinin
gerektirdiği idari yapılanmayı kendilerinin kurmaları öngörülmekte, bu meyanda
özel nitelikler gerektiren işlerin görülebilmesi için akademik unvan sahibi olmayan
kişilerin rektör yardımcısı düzeyinde istihdam edilebilmelerine ve kadro karşılığı sözleşmeli idari personeli
çalıştırmalarına imkan sağlanmaktadır.
- Üniversite yönetim kurullarına, öğretim elemanlarına bilim,
araştırma-geliştirme, eğitim-öğretim, mal ve hizmet üretimine katkıları oranında
ek ücret ödeme, kadro karşılığı veya giderleri üniversitenin kendi yarattığı
kaynaklardan karşılanmak üzere sözleşmeli akademik personel istihdam etme yetkisi
verilmektedir.
- Üniversitelerde dekan adaylarının, müdür ve bölüm başkanı gibi akademik
yöneticilerin ne şekilde belirleneceği senatolarca çıkarılacak yönetmeliklere
bırakılmaktadır.
- Üniversitelerdeki enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu ve
araştırma uygulama merkezlerinin işleyişleri ile bölümlerin iç yapılarına
ilişkin düzenlemelerin yapılması üniversitelere bırakılmaktadır.
- Toplumla üniversite arasında ilişki kurmak, kalitenin yükseltilmesine ilişkin
akademik değerlendirmeler yaparak Yükseköğretim Kurulu ve Üniversitelerarası
Kurul’ca alınacak kararlara ve çıkarılacak yönetmeliklere esas teşkil edecek
görüş ve önerileri hazırlamak üzere, onu uluslararası düzeyde temayüz etmiş
bilim adamı ve beşi üniversite mensubu olmayan, kendi mesleklerindeki başarıları ile
toplumda saygınlık kazanmış kişiden oluşan Akademik Değerlendirme Kurulu’nun
oluşturulması öngörülmekte
dir.
- Akademik unvan terfilerinin, Akademik Değerlendirme Kurulu’nun akademik unvanlı
üyelerinin alanlara ve gelişmelere göre yapacakları öneriler üzerine
Üniversitelerarası Kurul’un görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu’nca
çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek evrensel norm ve kriterlere göre, liyakatı
öne çıkaran açık, şeffaf ve geniş katılım içeren usul ve esaslarla tamamen
üniversitelerce yapılması öngörülmektedir.
- Türk yükseköğretiminde çağın gerektirdiği kalite düzeyi ile genç nüfusumuzun
yarattığı toplumsal talebin, diğer bir deyişle, nicelik ve niteliğin
bağdaştırılmasının önündeki en büyük darboğaz, kısıtlı mali kaynakların
yanında, nitelikli öğretim üyesi açığıdır. Yurtdışında öğretim elemanı ve
araştırıcı yetiştirilmesi için harcanan toplam mikt
ar, üniversitelerimizde araştırmaya harcanan toplam miktarla
karşılaştırılabilir boyuttadır. Bu nedenle, yurtdışında öğretim elemanı ve
araştırıcı yetiştirilmesi programının genişletilerek yürütülmesi, yurtiçinde
oluşmuş olan bilimsel potansiyelin de bu amaçla
seferber edilmesi, kısıtlı kaynakların en etkin biçimde kullanılabilmesi ve kurumlar
arası işbirliği ve koordinasyonun sağlanabilmesi için Milli Eğitim Bakanlığı,
Yükseköğretim Kurulu, Devlet Planlama Teşkilatı, Türkiye Bilimsel ve Teknik
Araştırma Kurumu ve Türkiye Bilimler Akademisi
temsilcileri ile kendi alanlarında temayüz etmiş, eleman yetiştirme konusunda bilgi ve
deneyim sahibi bilim adamlarından oluşan Öğretim Elemanı ve Üst Düzey
Araştırıcı Yetiştirme Kurulu kurulması öngörülmektedir.
- Yükseköğretim, biri kişisel, diğeri ise toplumsal fayda sağlayan, yarı kamusal
bir hizmettir. Bu hizmetin bedelinin kamu kaynakları yanında, kısmen de hizmetten
yararlananlarca karşılanması, kamu maliyesinin temel ilkesidir. Ancak, sosyal adalet ve
fırsat eşitliğ
inin gereği olarak muhtaç
olanların korunması da çağdaş devletin temel görevlerindendir. Bu nedenlerle,
öğrencilerin ödeyeceği katkı paylarının belirlenmesinde Yükseköğretim
Kurulu’nca belirlenen cari maliyetlerin yarısını geçmemek koşuluyla, üniversite
yönetim kurulları yetkili kılınmakta ve Yüksek
öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu'nca (YURTKUR) verilen katkı payları kredisi ile
belirlenen katkı payları arasındaki farkın üniversite işletme hesabından geri
dönüşlü ve düşük faizli kredi ve karşılıklı veya karşılıksız burs olarak
verilmesi öngörülmektedir.
- Her üniversitede kayıtlı öğrencilerin tabii üye olduğu Öğrenci Birliği
kurulması, birlik başkanı ile yardımcısının, öğretim elemanlarının özlük
hakları ve unvan terfileri dışında, oy hakkı ile senatoya ve görüşleri alınmak ve
bilgi verilmek üzere katkı paylarının belirleneceği üniversite yönetim kurulu
toplantılarına katılmaları öngörülmektedir.
- Kar amacı gütmeyen vakıflara, üniversite kurmanın yanında, bir üniversiteye
bağlı olmaksızın, meslek yüksekokulu, yüksekokul, sadece yüksek lisans yaptırmak
üzere enstitü ve bunların birden fazlasını içeren Vakıf Yükseköğretim Okulu
kurma imkanı sağlanmaktadır.
- Öngörülmüş olan böylesine merkeziyetçilikten uzak bir yükseköğretim sistemi
içinde Yükseköğretim Kurulu'nun işlevleri, esas olarak yükseköğretime tahsis
edilen kamu kaynaklarını, üniversitelerin önerecekleri yıllık faaliyet
programlarına dayalı olarak ve geliştirilecek kriter ve göstergelere göre, açık ve
şeffaf sistemlerle üniversiteler arasında dağıtmak ve kal
iteyi öne çıkaran akademik değerlendirme yapılmasını
sağlamak konularında yoğunlaştırılmaktadır.
Görüldüğü gibi, hazırlanmış olan yasa tasarısı önerisi
belirli bir sistematik içermekte ve kendi içinde bir mantık bütünlüğüne
dayanmaktadır. Bu nedenle, öneride yer alan bazı hususlarda tek başına yasal
düzenlemelere gidilmesi halinde, istenen sonuçları almak mümkün olmayacak, tersine
her bakımdan çok daha olumsuz durumlarla karşılaşılacaktır.
53. Hükümet zamanında, Başbakanlığa 20.05.1996 tarihinde sunulan
kanun taslağının tasarı olarak TBMM’ne sevki için, Başbakanlık tarafından ilgili
kurum ve kuruluşların görüşleri alınmış olmasına rağmen, kanun tasarısı haline
getirilerek TBMM’ne intikali bugüne kadar mümkün olmamıştır.
Yükseköğretimimizin çağın gereklerine uygun bir yapıya
kavuşturulabilmesi için hazırlanan yasa taslağının biran evvel kanunlaşmasında
büyük yarar görülmektedir.
54. Hükümetin kurulmasından sonra Sayın Başbakan, rektörlerle
yaptığı toplantıda üniversitelerimizin karşı karşıya bulunduğu sorunların
aşılabilmesi için gerekli görülen mevzuat değişikliklerinin hazırlanarak Milli
Eğitim Bakanlığı'na sunulması talimatını vermişlerdir.
- Bütçe Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişiklikler
Son yıllarda yükseköğretimde sağlanan olumlu gelişmelere rağmen,
sistemin daha iyi ve verimli çalışmasını engelleyen bazı önemli sorunlar
bulunmaktadır. Bu sorunları ana başlıklar halinde şöyle sıralamak mümkündür:
- Üniversite, fakülte, yüksekokul ve öğrenci sayıları her yıl sürekli olarak
artmasına karşın, yükseköğretime ayrılan ödeneklerde devamlı azalma
görülmektedir. Örneğin, 1993 yılında GSMH’nın % 0.83’ü, bütçenin ise %
4.1’i yükseköğretime ayrılırken, 1997 yılında GSMH’nın % 0.77’si, bütçenin
ise % 3.1’i yükseköğretime ayrılabilmiştir.
- Üniversitelerin kendilerine verilen görevleri yapabilmesi
için akademik ve idari kadroların artırılması gerekmektedir. Bu nedenle,
üniversitelere gerek mali konuda gerekse kadro ve personel alımında esneklik
getirilmesi; ayrıca, yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının, sadece yeni açmış oldukları veya açacakları
birimlere değil, tamamının personel ve mali konularda tasarruf tedbirleri dışına
çıkarılmasının sağlanması gerekmektedir.
- Başta öğretim üye ve yardımcıları olmak üzere idari personelimizin maaşları,
içinde bulunduğumuz hızlı enflasyon ortamında satınalma gücünü büyük ölçüde
yitirmiş durumdadır. Bu bakımdan, akademik ve idari personelin maddi sıkıntılarını
bir ölçüde hafifletmek için acil tedbirlerin alınması zorunludur.
Bu sorunların giderilmesi amacıyla Kurulumuzun 1998 Mali Yılı
Bütçe Kanunu’nda yer almasını önerdiği konular şunlardır:
Üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitüsü rektörlerinin, Üniversite ve Yüksek
Teknoloji Enstitüsündeki döner sermaye işletmelerinin birinden, katkılarına
bakılmaksızın 2547 Yükseköğretim Kanununun 58. maddesindeki esaslara göre pay
almalarının sağlanması,
- Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nde görevli personele (işçiler hariç), 2547
Sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 58. maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde
ödeme yapılması ve bu ödemelerin Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Fonundan
karşılanması,
- 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. maddesine göre Döner Sermaye
gelirlerinden en az % 30’unun ayrılarak, ayrılan kısmın o kuruluş veya birimin
araç-gereç, araştırma ve diğer ihtiyaçlarının yanında bakım-onarım ve yatırım
ihtiyaçları ile genel esaslara tabi sözleşmeli personel istihdamı için de
kullanılabilmesi,
- Üniversite döner sermayelerinde kesinti yapılmasını düzenleyen hükümlerin
bütçe metinlerinden çıkartılması,
- Sağlık hizmetleri dahil üniversitelerdeki döner sermayeler vasıtasıyla verilen her
türlü hizmetin bedelinin ilgili üniversitenin yönetim kurulunca tespit edilmesi,
- 2547 Sayılı Kanun'un 7. maddesinin (c) fıkrasına göre üniversitelerin açmış
oldukları yaz okullarına katılan öğrencilerden bu öğrenim için, 2547 sayılı
Kanun'un 46. maddesi uyarınca, ilgili fakülte ve program adına göre miktar ve şekli
Üniversite Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek yaz okulu öğretim ücreti
alınması ve bu hususun bütçe
kanununda aşağıda
belirtilen şekilde yer alması:
“Yaz okulu öğretim ücreti peşin
olarak alınır ve Üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitüsü adına Milli Bankalardan
birinde açılacak hesaba yatırılır. Bu miktarlar rektörlükçe en geç 15 gün
içinde Bütçe Dairesi Başkanlığı hesabına bir yandan gelir, diğer yandan özel
ödenek kaydolunmak üzere aktarılır. Aktarılan bu miktarlar Maliye Bakanlığı’nca
özel ödenek kaydedilir.
Kaydolunan ödeneklerin % 70’ine kadar kısmı, yaz okullarında ders
vermekle görevlendirilen öğretim elemanlarına; unvanlarına, verdikleri dersin kredisi
ve saati ile derse kaydolan öğrenci sayısı dikkate alınmak suretiyle ve yaz okulu
programı uygulamaya konulmadan önce Yükseköğretim Kurulu uygun görüşü alınarak
Üniversite Yönetim Kurulu tarafından saptanacak
ders ve sınav ücreti olarak ödenir. Kalan kısmı ise üniversitenin cari
ihtiyaçlarında kullanılır. Ancak, ders ve sınav ücreti olarak bu şekilde yapılacak
ödemelerin toplam miktarı, yaz okulu öğrencilerinden alınan toplam ücretin %
70’ini geçemez ve kurum bütçesinden ayrıca ek
ders ve sınav ücreti ödenmez.
Bu ödeneklerin harcanmayan kısmı, ertesi yılın bütçesine devren
gelir ve ödenek kaydedilir.
Bu hükümlerin uygulamasına ilişkin esas ve usuller Yükseköğretim
Kurulu’nca tesbit edilir.”
- 1997 Mali Yılı Bütçe Kanunu 45/a maddesinde “…
Ancak, hakimlik ve savcılık mesleklerinde bulunanlar ile bu meslekte sayılan
görevlerde olanlar, yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri …” şeklindeki
hükmünün, “Yükseköğretim
kurumlarında akademik kadrolara yapılacak
atamalar” olarak değiştirilmesi,
- Aşağıdaki hükmün bütçe kanununda yer alması:
“
2547 Sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 56. maddesine göre üniversite adına tapuda kayıtlı taşınmaz mallar ile
hazine adına kayıtlı olup, üniversiteye tahsisli taşınmaz malların eğitim ve
sosyal amaçlı kiralanması veya üçüncü şahıslarca işletilmesi suretiyle elde
edilecek gelirlerin en az % 70’i (personel giderleri hariç), o üniversitenin her
çeşit yatırım ve cari harcamalarında kullanılmak üzere özel ödenek kaydedilir. Bu
ödenek ilgili üniversitenin gerekçeli teklifi
üzerine Maliye Bakanlığı % 70’in üzerine çıkarılabilir.
Bu hesabın sarf’ı muhasebesi ve denetimi Döner Sermaye mevzuatına
tabidir. Özel ödeneğin harcanmayan kısmı ertesi yılın hesabına devren gelir ve
ödenek kaydolunur. İşlemler üniversitece görevlendirilecek sayman tarafından
yürütülür.
Maliye Bakanlığı bu konuda
gerekli düzenlemeleri yapmaya yetkilidir.”
- Yurtdışında öğretim elemanı yetiştirme uygulamasına devam edilmesi ve bu amaçla
yeterli kaynağın kesintiye uğramadan sağlanması,
- Faaliyete geçirilemeyen fakülte ve yüksekokulların faaliyete geçirilmesi için
gerekli kaynak temini; yeterli kaynak ve nitelikli personel sağlanmadan yeni
yükseköğretim kurumları açılmaması,
- KİT’ler dahil muhtelif kamu kuruluşlarına ait olup, üniversiteler tarafından
kullanılması uygun görülen gayrimenkullerin bedelsiz olarak üniversitelere devrinin
sağlanması için Yüksek Planlama Kurulu’nca gerekli kararın alınması,
- Öğretim üyelerimizin kendilerini alanlarında yenilemek ve/veya yeni uygulamaları
izlemek üzere yurtdışına gönderilmelerinin sağlanması amacıyla, ödenek yokluğu
nedeniyle bugüne kadar hiç işletilmeyen 2547 sayılı kanunun 39. maddesinin
işletilmesi,
- Maliye ve Hazine’nin koyduğu kısıtlamalar sonucunda üniversitelere ayrılan
ödeneklerin kullanılamaması nedeniyle, üniversitelere tahsis edilen ödeneğin
kullanılmasına esneklik getirilmesi,
- Bütçe teklif ve tasarılarının TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülmesi
esnasında Komisyon üyelerinin muhtelif üniversite bütçelerine eklenmek üzere
verdikleri ödenek önergelerindeki miktarların, Yükseköğretim Kurulu bütçesinin
transfer tertibine konularak üniversite ihtiyaçları doğrultusunda yıl içinde
Yükseköğretim Kurulu’nca dağıtılmasının sağlanması,
- Yeşil kart uygulaması nedeniyle muhtelif kamu kuruluşlarından alacağı doğan
üniversitelerin bu alacaklarının, yine muhtelif kamu kuruluşlarına olan borçlarına
mahsup edilmesi,
- Katkı kredisi talebinde bulunan öğrencilerin bu taleplerinin yerine getirilmesine
kadar geçen zaman içerisindeki nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla Kredi ve
Yurtlar Kurumu bütçesinden belli bir miktarın bu öğrencilerin ihtiyaçlarının
karşılanması amacıyla üniversite bütçelerine avans olarak aktarılmasının
sağlanması,
- Yap-İşlet-Devret veya Yap-İşlet mevzuatında değişiklik yapılarak
üniversitelerin de bu uygulamadan yararlandırılmasının sağlanması,
- 1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun 31. ve 35. maddelerinin değiştirilerek
yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının bütçelerinin
bölümlerinin Personel, Diğer Cari, Yatırım ve Transfer tertibi şeklinde
düzenlenmesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde bütçenin Personel, Diğer Cari,
Yatırım ve Transfer bölümleri itibariyle görüşülmesinin sağlanması,
- 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 56. maddesinin e, f, g maddelerinin
aşağıdaki şekilde değiştirilerek;
Yükseköğretim üst kuruluşları,
Üniversite, Yüksek Teknoloji Enstitüsü ile fakülte, enstitü, yüksekokul,
konservatuvar, meslek yüksekokulları ve bunlara bağlı kuruluşlar ile birimler tarafı
ndan
yapılan bilimsel, teknik inceleme ve araştırma ile
yayımların gerektirdiği her türlü giderler ile bunların inşaat makina ve teçhizat
ile ilgili yapım ve alımları ve bunların bakım ve onarımlarında 1050 Sayılı
Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun hükümleri ile 2886
Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerinin uygulanmaması için gerekli yasal
düzenlemenin yapılması,
- Bir üniversite bütçesindeki ödenekleri diğer bir üniversite bütçesine aktarmaya,
ilgili rektörün görüşü doğrultusunda Yükseköğretim Kurulu’na aktarma yet
kisi
verilmesi,
- Milli Eğitim Fonundan yükseköğretime pay ayrılması.
11.2.1 1998 Mali Yılı 4318 sayılı
Katma Bütçe Kanunu'nda yer alan öneriler
MADDE 9:
f) 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanununun 58. maddesine göre, üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde; ilgili
yönetim kurulunun önerisi ve Yükseköğretim Kurulu’nun onayı ile sadece bir döner
sermaye işletmesi kurulabilir. Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüleri ile
bunlara bağlı birimlerde mevcut döner sermaye işletmeleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde birleştirilerek tek
döner sermaye işletmesi haline dönüştürülür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 58. maddesinin 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile değişik dördüncü fıkrası uyarınca döner sermaye
gelirlerinin en az % 30’u olarak kuruluş veya birimin araç, gereç, araştırma ve
diğer ihtiyaçlarına harcanmak üzere ayrılan miktar, bu ihtiyaçların yanısıra her
türlü bakım ve onarım için harcanabilir.
denilmek suretiyle üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünde bir döner sermaye işletmesi kurulması öngörülmüştür.
g) 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nun 55. maddesine göre yükseköğretim kurumları adına
tapuda kayıtlı taşınmazların kiralanması ve işletilmesi suretiyle elde edilecek
gelirlerin tamamını, Hazine adına kayıtlı olup, yükseköğretim kurumlarına tahsis
edilmiş taşınmaz malların üzerinde herhangi bir inşaat yapılmamak ve irtifak hakkı
tesisine konu edilmemek şartıyla, eğitim ve sağlık amaçlı kiralanması ve
işletilmesi suretiyle elde edilecek gelirlerin de en
az % 70’ini, ilgili yükseköğretim kurumunun her çeşit cari (personel hariç) ve
yatırım harcamalarında kullanılmak üzere bir yandan özel gelir, diğer yandan mevcut
veya yeni açılacak tertibe özel ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Yatırım
harcamaları, 1998 Yılı Programının Uygulanması,
Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair karar hükümlerine göre ilişkilendirilir. Bu
ödeneklerin yılı içinde harcanmayan kısmı ertesi yılın bütçesine devren gelir ve
ödenek kaydolunur.
hükmünün yer alması suretiyle üniversitenin taşınmaz
mallarının kiralanması veya işletilmesine imkan verilmiştir.
h) Üniversite veya yüksek
teknoloji enstitüsü rektörleri, üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerindeki
döner sermaye işletmelerinin birinden katkılarına bakılmaksızın 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesindeki esaslara göre pay alırlar.
hükmünün bütçe kanununda yer alması suretiyle, rektörlerin
döner sermayeden aldıkları paylardaki farklı ve adaletsiz uygulama giderilmiştir.
MADDE 10:
“Maliye Bakanı; Yükseköğretim
Kurulu'nun belirleyeceği en fazla 15 üniversitenin her birinin bütçelerinde yeralan
ödenekleri (1), (2) ve (3) ödenek türü itibariyle, gerektiğinde bir program altında
toplamaya ve kullandırmaya; bu konu ile ilgili esas ve usulleri tespit etmeye, sınırlamalar getirmeye yetkilidir.” hükmü bütçe
kanununda yer almış olmasına rağmen, Maliye Bakanlığı'nca bu konuda
Yükseköğretim Kurulu’nun görüşü alınmadan yapılmış olan düzenleme, torba
bütçe uygulamasına bağlanan ümitleri maalesef boş çıkarmıştır.
- 1998 Mali Yılı 4316 sayılı Genel Bütçe Kanunu’nun “K” Cetvelinde yer alan
öneriler
I-E)
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin (c) fıkrasına göre
Üniversiteler veya Yüksek Teknoloji Enstitülerinin açmış oldukları yaz okullarına
katılacak öğrencilerden; toplam 280 ders saatine mukabil olmak ve anılan Kanunun 46.
maddesi uyarınca ilgili fakülte ve program adına göre belirlenen yıllık öğrenci
katkı payının iki katını aşmamak üzere Maliye Bakanlığı'nca belirlenecek
miktarda yaz okulu öğreti
m ücreti alınır. Ancak
bu miktarın tespitinde, 5.8.1997 tarih ve 97/9743 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının
13. ve 15. madde hükümleri dikkate alınmaz. İkinci öğretime kayıtlı
öğrencilerden alınacak azami yaz okulu öğretim ücreti, fakülte ve program adına göre normal örgün öğretimde kayıtlı öğrenciler için
belirlenen yaz okulu öğretim ücretinin iki katını geçemez. Üniversite veya Yüksek
Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu; Maliye Bakanlığı'nca fakülte ve program adına
göre belirlenen miktardan daha az yaz okulu öğretim
ücreti alınmasına, başarılı veya gelir düzeyi düşük öğrencilerden ise bu
ücretin alınmamasına veya belirlenen miktardan daha az öğretim ücreti alınmasına
karar verebilir.
Bakanlıklar ve Kamu Kuruluşları adına mecburi hizmet karşılığı
öğrenim gören öğrenciler, Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Toplulukları
öğrencilerinden Devlet (Milli Eğitim Bakanlığı) burslusu olarak yükseköğrenim
gören öğrenciler ile gerek normal örgün öğretimde gerekse ikinci öğretimde
lisansüstü eğitim yapan araştırma
görevlilerinden
yaz öğretimi için ücret alınmaz.
- Yaz okulu öğretim ücretleri öğrenciler tarafından peşin olarak Üniversite veya
Yüksek Teknoloji Enstitüsü adına kamu bankalarından birinde açtırılacak hesaba
yatırılır. Bu miktarlar Rektörlükçe en geç 15 gün içinde ilgili Bütçe Dairesi
Başkanlığının hesabına yatırılır. Yatırılan miktar Maliye Bakanlığı'nca
ilgili bütçenin mevcut veya yeniden açılacak tertiplerine bir yandan gelir diğer
taraftan özel ödenek olarak kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin en fazla
% 70’i yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen öğretim
elemanlarına ders ve sınav ücreti olarak ödenebilir, kalan kısmı ise Üniversitenin
veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılır. Özel
ödeneğin harcanmayan kısmı, Üniversite veya
Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılmak üzere ertesi yılın
bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilir.
- 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 11. maddesi hükümleri dikkate
alınarak yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen ve bu görevi fiilen yerine
getiren öğretim elemanlarına; unvanlarına, verdikleri dersin kredi ve saati ile ders
kaydolan öğrenci sayısına göre Üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim
Kurulu tarafından belirlenecek miktarda ders ve sınav ücre
ti ödenir.
Özel ödeneğin yeterli olmadığı
gerekçe gösterilerek öğretim elemanlarına; Kurum bütçesi, döner sermaye,
araştırma fonu, vakıf, dernek ve sair kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya
herhangi bir ödeme yapılamaz.
- Bu hükümlere göre işlem yapılabilmesi için; yaz okulu açılması, alınacak
öğretim ücretleri ile ödenecek ders ve sınav ücretlerine ilişkin Üniversite veya
Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu Kararları hakkında Yükseköğretim
Kurulu’ndan uygun görüş alınması zorunludur. Söz kon
usu yönetim kurulu kararları ile verilen uygun görüşün birer
örneği Maliye Bakanlığı'na gönderilir.
- Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitülerince, öğrencilerden para tahsil
etmeksizin genel hükümlere göre yaz okulu açılması halinde bu hükümler uygulanmaz
.
- Yukarıdaki hükümlerin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, “Yükseköğretim
Kurulunun görüşü alınarak Maliye Bakanlığı'nca tespit edilir.” hükmü yer
almış ve Başkanlığımız tarafından Maliye Bakanlığı’na 7.1.1998 tarih ve 0137
sayılı yazımız ile yıllık öğrenci katkı payının iki katı ücret alınması
teklif edilmiş olmasına rağmen, Maliye Bakanlığı'ndan bu konudaki çalışmaların
devam etmekte olduğu yolunda cevap alınmıştır.
III-B) Aylık maktu fazla çalışma ücreti
“Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nde (ÖSYM) görevli personele (işçiler
hariç), Maliye Bakanlığı'nın uygun görüşü üzerine ÖSYM Başkanı tarafından
personelin kurum çalışmalarına katkısı, sorumluluğu, kadro unvanı ve derecesi gibi
kriterlere göre belirlenecek miktarda aylık maktu fazla mesai ücreti ÖSYM fonundan ödenir.” hükmü yer almış ve Maliye
Bakanlığı'na bu konuda teklif götürülmüş olmasına rağmen henüz cevap
alınamamıştır.
- Düzenleme yapılmayan hususlar
- Boş öğretim elemanları kadrolarının açıktan atama yapılmak maksadıyla
kullanılabilmesi için, Maliye Bakanlığı'ndan izin alınması şeklinde getirilen
kısıtlamanın kaldırılmasına dair teklifimiz 1998 Mali Yılı Bütçe Kanunu’nda
yer almamıştır.
- KİT’ler dahil muhtelif kamu kuruluşlarına ait olup üniversiteler tarafından
kullanılması uygun görülen gayrimenkullerin bedelsiz olarak devri konusunda Yüksek
Planlama Kurulu Kararı alınmamıştır.
- 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39. maddesi gereğince yurtdışına
gönderilecek öğretim elemanları ile ilgili Bakanlar Kurulu Kararı
çıkartılmamıştır.
- Milli Eğitim Fonundan yükseköğretime pay ayrılması
hususunda bir gelişme sağlanamamıştır.
- Diğer Konular
- Başbakanlığın 1998/7 sayılı genelgesi ile demirbaş ödeklerine, temsil ve tören
ağırlama ödeneklerine, yatırım ödeneklerine kısıtlamalar getirilmesi,
üniversitelerde yeni sıkıntıların yaşanmasına neden olmuş; ancak, Başbakanlık bu
kısıtlamalardan 1998 yılı yatırım programında yer alan büyük onarım,
makina-teçhizat ve tamamlama projelerinin ihalesini kapsam dışına çıkarmıştır.
- Üniversitelerin sürekli yayın alımlarında bulunan ödeneklerin tamamının serbest
bırakılması konusunun çözümlenmesi gerekmektedir.
- Geliştirme güçlüğü ödeneği ile ilgili 13.3.1995 tarih ve 22226 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 95/6509 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 15.1.1995-15.1.2000
tarihleri arasında geçerli olmak üzere ödenecek geliştirme güçlüğü ödeneği
oranlarının 1997 yılında değiştirilmesi mümkün olamamıştır. Ancak, Maliye
Bakanlığı’nca müşterek hazırlanan ve 2914 sayılı kanunun 14. maddesinde
değişiklik öngören kanun tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe
Komisyonu'ndan Şubat ayında geçmiştir. Bu hususun yasalaşması halinde geliştirme
ödeneğinin daha adil ve dengeli bir şekilde dağıtılmasına imkan sağlanmış
olacaktır.
- Üniversitelerimizin öğrencilerden aldıkları katkı payları, döner sermaye
işletmeleri, araştırma fonları ve diğer kaynak ve faaliyetlerden elde edilen gelirler
ile Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Fonu’ndan elde edilen gelirlerden kısa ve uzun
vadeli amaçlar doğrultusunda hemen harcanamayan paraların
Ziraat Bankası’na yatırılması 1998 Mali Yılı Bütçe
Kanununda yer almıştır. 1998 Mali Yılı Bütçe Kanunu gereğince Ziraat Bankası'na
yatırılması gereken paraların, hem öğrenciye yönelik hizmetlerin, hem de
üniversite giriş sınavının daha düşük ücretle yapılabilmesi için nemalandırılmasında zorunluluk bulunmaktadır.
Bu nedenle, üniversitelerimiz ile
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nce bankaya yatırılan paralara yıllık % 50
oranında faiz uygulanması için Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü'ne teklif edilmiş,
ancak bu konuda olumsuz cevap alınmıştır. Bu uygulamaya önümüzdeki yıllarda
da devam edilmesi durumunda, üniversitelerin ek kaynak yaratmaları için hiçbir teşvik
unsuru kalmayacaktır.