Bölüm 11

Sorunlar ve Öneriler

 

    1. Yükseköğretim Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişiklikler

Yükseköğretim kurumlarımızdaki kontenjanların talebin çok altında olması nedeniyle, yurtdışında öğrenim gören öğrencilerin sayısı giderek artmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın kayıtlarına göre, 33.830 öğrenci yurtdışında yükseköğrenim görmektedir. Ancak, birçok öğrencinin kayıt yaptırmadığı göz önüne alındığında, bu sayının yaklaşık 50.000 dolayında olduğu tahmin edilmektedir. Öte yandan, vakıf üniversitelerinin Türk yükseköğretim sistemi içindeki payı halen % 2,4 civarında olup, bu payın görünür gelecekte % 10lar düzeyine çıkarılması büyük bir başarı olarak kabul edilmelidir. Bu nedenle, Türk yükseköğretiminin geleceğini sadece yurtdışı ve vakıf yükseköğretim kurumlarında aramak gerçekçi bir yaklaşım değildir; ağırlık büyük ölçüde devlet üniversitelerimizin üzerinde olacaktır.

Bölüm 7’de de belirtildiği gibi, yükseköğretimde sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulması zorunluluk haline gelmiştir. Böyle bir ortamda, ülkemizdeki devlet ve vakıf üniversiteleri yalnız birbirleri ile değil, yurtdışındaki üniversitelerle de rekabet etme durumundadırlar. Yükseköğretim sistemimizde sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulabilmesi için iki ön koşul bulunmaktadır. Bunlar,

Yükseköğretim sistemimizde bu tür bir yapıyı oluşturmak amacıyla 1996’da oldukça geniş bir katılımla hazırlanan yasa tasarısı önerisi ile getirilen yeniliklerin ana hatları aşağıda özetlenmiştir:

Görüldüğü gibi, hazırlanmış olan yasa tasarısı önerisi belirli bir sistematik içermekte ve kendi içinde bir mantık bütünlüğüne dayanmaktadır. Bu nedenle, öneride yer alan bazı hususlarda tek başına yasal düzenlemelere gidilmesi halinde, istenen sonuçları almak mümkün olmayacak, tersine her bakımdan çok daha olumsuz durumlarla karşılaşılacaktır.

53. Hükümet zamanında, Başbakanlığa 20.05.1996 tarihinde sunulan kanun taslağının tasarı olarak TBMM’ne sevki için, Başbakanlık tarafından ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınmış olmasına rağmen, kanun tasarısı haline getirilerek TBMM’ne intikali bugüne kadar mümkün olmamıştır.

Yükseköğretimimizin çağın gereklerine uygun bir yapıya kavuşturulabilmesi için hazırlanan yasa taslağının biran evvel kanunlaşmasında büyük yarar görülmektedir.

54. Hükümetin kurulmasından sonra Sayın Başbakan, rektörlerle yaptığı toplantıda üniversitelerimizin karşı karşıya bulunduğu sorunların aşılabilmesi için gerekli görülen mevzuat değişikliklerinin hazırlanarak Milli Eğitim Bakanlığı'na sunulması talimatını vermişlerdir.

 

    1. Bütçe Kanunu’nda Yapılması Önerilen Değişiklikler

Son yıllarda yükseköğretimde sağlanan olumlu gelişmelere rağmen, sistemin daha iyi ve verimli çalışmasını engelleyen bazı önemli sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunları ana başlıklar halinde şöyle sıralamak mümkündür:

Bu sorunların giderilmesi amacıyla Kurulumuzun 1998 Mali Yılı Bütçe Kanunu’nda yer almasını önerdiği konular şunlardır:

Yaz okulu öğretim ücreti peşin olarak alınır ve Üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitüsü adına Milli Bankalardan birinde açılacak hesaba yatırılır. Bu miktarlar rektörlükçe en geç 15 gün içinde Bütçe Dairesi Başkanlığı hesabına bir yandan gelir, diğer yandan özel ödenek kaydolunmak üzere aktarılır. Aktarılan bu miktarlar Maliye Bakanlığı’nca özel ödenek kaydedilir.

Kaydolunan ödeneklerin % 70’ine kadar kısmı, yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen öğretim elemanlarına; unvanlarına, verdikleri dersin kredisi ve saati ile derse kaydolan öğrenci sayısı dikkate alınmak suretiyle ve yaz okulu programı uygulamaya konulmadan önce Yükseköğretim Kurulu uygun görüşü alınarak Üniversite Yönetim Kurulu tarafından saptanacak ders ve sınav ücreti olarak ödenir. Kalan kısmı ise üniversitenin cari ihtiyaçlarında kullanılır. Ancak, ders ve sınav ücreti olarak bu şekilde yapılacak ödemelerin toplam miktarı, yaz okulu öğrencilerinden alınan toplam ücretin % 70’ini geçemez ve kurum bütçesinden ayrıca ek ders ve sınav ücreti ödenmez.

Bu ödeneklerin harcanmayan kısmı, ertesi yılın bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilir.

Bu hükümlerin uygulamasına ilişkin esas ve usuller Yükseköğretim Kurulu’nca tesbit edilir.

2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 56. maddesine göre üniversite adına tapuda kayıtlı taşınmaz mallar ile hazine adına kayıtlı olup, üniversiteye tahsisli taşınmaz malların eğitim ve sosyal amaçlı kiralanması veya üçüncü şahıslarca işletilmesi suretiyle elde edilecek gelirlerin en az % 70’i (personel giderleri hariç), o üniversitenin her çeşit yatırım ve cari harcamalarında kullanılmak üzere özel ödenek kaydedilir. Bu ödenek ilgili üniversitenin gerekçeli teklifi üzerine Maliye Bakanlığı % 70’in üzerine çıkarılabilir.

Bu hesabın sarf’ı muhasebesi ve denetimi Döner Sermaye mevzuatına tabidir. Özel ödeneğin harcanmayan kısmı ertesi yılın hesabına devren gelir ve ödenek kaydolunur. İşlemler üniversitece görevlendirilecek sayman tarafından yürütülür.

Maliye Bakanlığı bu konuda gerekli düzenlemeleri yapmaya yetkilidir.”

Yükseköğretim üst kuruluşları, Üniversite, Yüksek Teknoloji Enstitüsü ile fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulları ve bunlara bağlı kuruluşlar ile birimler tarafından yapılan bilimsel, teknik inceleme ve araştırma ile yayımların gerektirdiği her türlü giderler ile bunların inşaat makina ve teçhizat ile ilgili yapım ve alımları ve bunların bakım ve onarımlarında 1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun hükümleri ile 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerinin uygulanmaması için gerekli yasal düzenlemenin yapılması,

 

11.2.1 1998 Mali Yılı 4318 sayılı Katma Bütçe Kanunu'nda yer alan öneriler

MADDE 9:

f) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58. maddesine göre, üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde; ilgili yönetim kurulunun önerisi ve Yükseköğretim Kurulu’nun onayı ile sadece bir döner sermaye işletmesi kurulabilir. Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüleri ile bunlara bağlı birimlerde mevcut döner sermaye işletmeleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde birleştirilerek tek döner sermaye işletmesi haline dönüştürülür.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 58. maddesinin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik dördüncü fıkrası uyarınca döner sermaye gelirlerinin en az % 30’u olarak kuruluş veya birimin araç, gereç, araştırma ve diğer ihtiyaçlarına harcanmak üzere ayrılan miktar, bu ihtiyaçların yanısıra her türlü bakım ve onarım için harcanabilir.

denilmek suretiyle üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünde bir döner sermaye işletmesi kurulması öngörülmüştür.

g) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 55. maddesine göre yükseköğretim kurumları adına tapuda kayıtlı taşınmazların kiralanması ve işletilmesi suretiyle elde edilecek gelirlerin tamamını, Hazine adına kayıtlı olup, yükseköğretim kurumlarına tahsis edilmiş taşınmaz malların üzerinde herhangi bir inşaat yapılmamak ve irtifak hakkı tesisine konu edilmemek şartıyla, eğitim ve sağlık amaçlı kiralanması ve işletilmesi suretiyle elde edilecek gelirlerin de en az % 70’ini, ilgili yükseköğretim kurumunun her çeşit cari (personel hariç) ve yatırım harcamalarında kullanılmak üzere bir yandan özel gelir, diğer yandan mevcut veya yeni açılacak tertibe özel ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Yatırım harcamaları, 1998 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair karar hükümlerine göre ilişkilendirilir. Bu ödeneklerin yılı içinde harcanmayan kısmı ertesi yılın bütçesine devren gelir ve ödenek kaydolunur.

hükmünün yer alması suretiyle üniversitenin taşınmaz mallarının kiralanması veya işletilmesine imkan verilmiştir.

h) Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü rektörleri, üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerindeki döner sermaye işletmelerinin birinden katkılarına bakılmaksızın 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesindeki esaslara göre pay alırlar.

hükmünün bütçe kanununda yer alması suretiyle, rektörlerin döner sermayeden aldıkları paylardaki farklı ve adaletsiz uygulama giderilmiştir.

 

MADDE 10:

Maliye Bakanı; Yükseköğretim Kurulu'nun belirleyeceği en fazla 15 üniversitenin her birinin bütçelerinde yeralan ödenekleri (1), (2) ve (3) ödenek türü itibariyle, gerektiğinde bir program altında toplamaya ve kullandırmaya; bu konu ile ilgili esas ve usulleri tespit etmeye, sınırlamalar getirmeye yetkilidir.” hükmü bütçe kanununda yer almış olmasına rağmen, Maliye Bakanlığı'nca bu konuda Yükseköğretim Kurulu’nun görüşü alınmadan yapılmış olan düzenleme, torba bütçe uygulamasına bağlanan ümitleri maalesef boş çıkarmıştır.

      1. 1998 Mali Yılı 4316 sayılı Genel Bütçe Kanunu’nun “K” Cetvelinde yer alan öneriler

I-E)

  1. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin (c) fıkrasına göre Üniversiteler veya Yüksek Teknoloji Enstitülerinin açmış oldukları yaz okullarına katılacak öğrencilerden; toplam 280 ders saatine mukabil olmak ve anılan Kanunun 46. maddesi uyarınca ilgili fakülte ve program adına göre belirlenen yıllık öğrenci katkı payının iki katını aşmamak üzere Maliye Bakanlığı'nca belirlenecek miktarda yaz okulu öğretim ücreti alınır. Ancak bu miktarın tespitinde, 5.8.1997 tarih ve 97/9743 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 13. ve 15. madde hükümleri dikkate alınmaz. İkinci öğretime kayıtlı öğrencilerden alınacak azami yaz okulu öğretim ücreti, fakülte ve program adına göre normal örgün öğretimde kayıtlı öğrenciler için belirlenen yaz okulu öğretim ücretinin iki katını geçemez. Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu; Maliye Bakanlığı'nca fakülte ve program adına göre belirlenen miktardan daha az yaz okulu öğretim ücreti alınmasına, başarılı veya gelir düzeyi düşük öğrencilerden ise bu ücretin alınmamasına veya belirlenen miktardan daha az öğretim ücreti alınmasına karar verebilir.
  2. Bakanlıklar ve Kamu Kuruluşları adına mecburi hizmet karşılığı öğrenim gören öğrenciler, Türk Cumhuriyetleri ile Türk ve Akraba Toplulukları öğrencilerinden Devlet (Milli Eğitim Bakanlığı) burslusu olarak yükseköğrenim gören öğrenciler ile gerek normal örgün öğretimde gerekse ikinci öğretimde lisansüstü eğitim yapan araştırma görevlilerinden yaz öğretimi için ücret alınmaz.

  3. Yaz okulu öğretim ücretleri öğrenciler tarafından peşin olarak Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü adına kamu bankalarından birinde açtırılacak hesaba yatırılır. Bu miktarlar Rektörlükçe en geç 15 gün içinde ilgili Bütçe Dairesi Başkanlığının hesabına yatırılır. Yatırılan miktar Maliye Bakanlığı'nca ilgili bütçenin mevcut veya yeniden açılacak tertiplerine bir yandan gelir diğer taraftan özel ödenek olarak kaydedilir. Kaydolunan özel ödeneğin en fazla % 70’i yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen öğretim elemanlarına ders ve sınav ücreti olarak ödenebilir, kalan kısmı ise Üniversitenin veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılır. Özel ödeneğin harcanmayan kısmı, Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsünün cari ihtiyaçlarında kullanılmak üzere ertesi yılın bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilir.
  4. 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 11. maddesi hükümleri dikkate alınarak yaz okullarında ders vermekle görevlendirilen ve bu görevi fiilen yerine getiren öğretim elemanlarına; unvanlarına, verdikleri dersin kredi ve saati ile ders kaydolan öğrenci sayısına göre Üniversite ve Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek miktarda ders ve sınav ücreti ödenir.
  5. Özel ödeneğin yeterli olmadığı gerekçe gösterilerek öğretim elemanlarına; Kurum bütçesi, döner sermaye, araştırma fonu, vakıf, dernek ve sair kaynaklardan ayrıca ders ve sınav ücreti veya herhangi bir ödeme yapılamaz.

  6. Bu hükümlere göre işlem yapılabilmesi için; yaz okulu açılması, alınacak öğretim ücretleri ile ödenecek ders ve sınav ücretlerine ilişkin Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitüsü Yönetim Kurulu Kararları hakkında Yükseköğretim Kurulu’ndan uygun görüş alınması zorunludur. Söz konusu yönetim kurulu kararları ile verilen uygun görüşün birer örneği Maliye Bakanlığı'na gönderilir.
  7. Üniversite veya Yüksek Teknoloji Enstitülerince, öğrencilerden para tahsil etmeksizin genel hükümlere göre yaz okulu açılması halinde bu hükümler uygulanmaz.
  8. Yukarıdaki hükümlerin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, “Yükseköğretim Kurulunun görüşü alınarak Maliye Bakanlığı'nca tespit edilir.” hükmü yer almış ve Başkanlığımız tarafından Maliye Bakanlığı’na 7.1.1998 tarih ve 0137 sayılı yazımız ile yıllık öğrenci katkı payının iki katı ücret alınması teklif edilmiş olmasına rağmen, Maliye Bakanlığı'ndan bu konudaki çalışmaların devam etmekte olduğu yolunda cevap alınmıştır.

 

III-B) Aylık maktu fazla çalışma ücreti

  1. “Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nde (ÖSYM) görevli personele (işçiler hariç), Maliye Bakanlığı'nın uygun görüşü üzerine ÖSYM Başkanı tarafından personelin kurum çalışmalarına katkısı, sorumluluğu, kadro unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre belirlenecek miktarda aylık maktu fazla mesai ücreti ÖSYM fonundan ödenir.” hükmü yer almış ve Maliye Bakanlığı'na bu konuda teklif götürülmüş olmasına rağmen henüz cevap alınamamıştır.

 

      1. Düzenleme yapılmayan hususlar
  1. Boş öğretim elemanları kadrolarının açıktan atama yapılmak maksadıyla kullanılabilmesi için, Maliye Bakanlığı'ndan izin alınması şeklinde getirilen kısıtlamanın kaldırılmasına dair teklifimiz 1998 Mali Yılı Bütçe Kanunu’nda yer almamıştır.
  2. KİT’ler dahil muhtelif kamu kuruluşlarına ait olup üniversiteler tarafından kullanılması uygun görülen gayrimenkullerin bedelsiz olarak devri konusunda Yüksek Planlama Kurulu Kararı alınmamıştır.
  3. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39. maddesi gereğince yurtdışına gönderilecek öğretim elemanları ile ilgili Bakanlar Kurulu Kararı çıkartılmamıştır.
  4. Milli Eğitim Fonundan yükseköğretime pay ayrılması hususunda bir gelişme sağlanamamıştır.
    1. Diğer Konular

Bu nedenle, üniversitelerimiz ile Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nce bankaya yatırılan paralara yıllık % 50 oranında faiz uygulanması için Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü'ne teklif edilmiş, ancak bu konuda olumsuz cevap alınmıştır. Bu uygulamaya önümüzdeki yıllarda da devam edilmesi durumunda, üniversitelerin ek kaynak yaratmaları için hiçbir teşvik unsuru kalmayacaktır.